Scientific Linux-dan imtina səhv idi — CERN-in Debian addımı nə göstərir

Bu ay blog.melashri.net-də dərc olunan yazıda müəllif, fikrincə daha dərindən araşdırılmağa layiq olan bir qərara qayıdır: Red Hat Enterprise Linux yenidənqurması Scientific Linux-un bağlanmasına. Məqalə iddia edir ki, distributiv təkrarlanan mühəndis işi deyil, institusional infrastruktur idi.

CERN-in sürətləndirici kompleksindən Debian-a keçid

Yazının başlanğıc nöqtəsi MiniDebConf Winterthur 2026-dakı təqdimatdır. Məruzəçilərə görə, 2026-cı ilin sonuna qədər CERN-in sürətləndirici kompleksi ətrafındakı 2200-dən çox sənaye kompüteri və daxili sistem Debian 13 ilə işləyəcək. Müəllif qeyd edir ki, CERN Red Hat ekosistemini tərk etmir: AlmaLinux və RHEL təşkilatın böyük hissəsində dəstəklənən əsas distributivlər olaraq qalır, Debian dəstəyi isə hələlik sürətləndiricilərin front-end sistemləri ilə məhdudlaşır.

Maneə aparat tərəfdə idi: RHEL 9 və RHEL 10 x86-64 bazasını qaldırdı; halbuki sürətləndirici idarəetmə kompüterləri onilliklərlə istifadədə qala bilən köhnə elektronikaya bağlıdır. 2023-cü il tarixli risk analizi mövcud düzəndə qalmağın dəyərini təxminən 5,4 milyon İsveçrə frankı hesabladı.

Scientific Linux və CentOS mərci

Scientific Linux 2003-cü ildə Fermilab tərəfindən elan edildi, CERN isə qısa müddət sonra qoşuldu. Distributiv laboratoriyalara, universitetlərə və eksperimentlərə sərbəst yayıla bilən, uzunömürlü Enterprise Linux platforması verirdi ki, onu özləri yenidən qura bilərdilər; müəllifin sözlərinə görə, o, iki təsisçi laboratoriyadan qat-qat uzağa yayıldı, şirkətlərə və Beynəlxalq Kosmik Stansiyadakı sistemlərə qədər çatdı.

2014-cü ildə Red Hat və CentOS güclərini birləşdirəndə CentOS-a keçid tamamilə məntiqli görünürdü. CERN növbəti böyük buraxılışını CERN CentOS 7-yə köçürməyə başladı, 2019-cu ildə isə Fermilab Scientific Linux 8-in olmayacağını elan etdi. Müəllif bunun o vaxt üçün irrasional olduğunu demir; o deyir ki, etibarlı çıxış yolu itdi: müstəqil RHEL-uyğun platformanı saxlamaq üçün lazım olan insanlar, proseslər və institusional bilik.

Fərziyyələr dəyişəndə

2020-ci ilin dekabrında Red Hat CentOS-un rolunu RHEL-in arxasında deyil, qarşısında duran CentOS Stream-ə keçirdi və ənənəvi downstream yenidənqurmasını dayandırdı. CERN Stream-in daha qısa həyat dövrünü bəzi elmi ssenarilərlə uyğunsuz hesab etdi; 2022-ci ilə qədər CERN və Fermilab eksperimentlər üçün standart distributiv kimi AlmaLinux-u tövsiyə edirdilər.

Nostalgiya deyil, alternativ dəyəri

Müəllif açıq şəkildə deyir ki, bu gün cavab Scientific Linux-u dirçəltmək deyil: AlmaLinux və Rocky Linux var, Debian isə CERN-də getdikcə daha faydalıdır. Dərs tədqiqat institutlarının infrastrukturu necə qiymətləndirməsi ilə bağlıdır: saxlanma xərclərini saymaq asandır, bir şeyi özünüz saxlamaq bacarığını itirməyin qiymətini isə yox. CERN indi Debian-ın uzunmüddətli dəstəyini gücləndirmək üçün Freexian-a sponsorluq edir — bu, vaxtilə Scientific Linux-un verdiyi şeyə çox bənzəyir. Yazı sürətləndirici komandasının sözləri ilə bitir: "Distribution portability is a very good thing."