Jarred Sumner Bun-ın JavaScript işləmə mühitini Claude Fable 5-in 64 paralel nümunəsindən istifadə edərək Zig-dən Rust-a tamamilə yenidən yazdı. 11 gündə 1 milyondan çox sətir kod yazıldı, API xərci $165,000 təşkil etdi.

Giriş: Tarixi Yenidən Yazma

Tərtibatçı cəmiyyəti şokdadır — Jarred Sumner, Bun JavaScript işləmə mühitinin yaradıcısı, layihəsinin gələcəyini tamamilə dəyişən bir qərar verdi. Əvvəlcə Zig üzərində qurulan Bun, tamamilə Rust-a yenidən yazıldı. Bu adi bir yenidən qurma deyil — Claude Fable 5-in 64 paralel nümunəsi 11 gündə 1 milyondan çox sətir kod yazdı. Bu işi bir insan komandası təxminən bir ilə yerinə yetirərdi.

Bu hekayə indiyə qədər həyata keçirilən ən böyük AI dəstəkli kod miqrasiyalarından birini təmsil edir. Müasir süni intellektin əvvəllər ağlasığmaz hesab edilən vaxt çərçivələrində bütün proqram layihələrini necə yenidən yaza biləcəyini nümayiş etdirir.

Bun v1.4.0 artıq canary buraxılışı kimi mövcuddur. Yeni versiya 128 səhvi düzəldir və 2-5% daha sürətli işləyir. Lakin bu rəqəmlərin arxasında daha böyük bir hekayə dayanır — bir tərtibatçının bütün ekosistemi yenidən formalaşdıra biləcək bir qərarı necə qəbul etməsi.

Niyə Zig? Və Niyə Ayrılmaq?

Bun əvvəlcə Zig ilə quruldu — Zig C-dən daha sadə sintaksislə aşağı səviyyəli yaddaş nəzarəti təklif edir. Onun zibil yığanı (garbage collector) yoxdur və yüksək performanslı JavaScript işləmə mühiti yaratmaq üçün ideal seçim kimi görünürdü.

Lakin Sumner-ın izah etdiyi kimi, Zig ilə işləmək daimi olaraq düzəltmək demək olar ki, mümkün olmayan yaddaş səhvləri və qəzalarla mübarizə demək idi. Bu təsadüfi bir problem deyildi — Zig-də yaddaş idarəçiliyindəki çatışmazlıqlar sistematik xarakter daşıyırdı və Bun-ın sabitliyinə təhdid yaradırdı.

Bunun əksinə olaraq, Rust yaddaş səhvlərinin böyük əksəriyyətini kompilasiya zamanı yaxalayan mülkiyyət modeli (ownership) və borrow checker təklif edir. Bu o deməkdir ki, Zig-də yalnız işləmə zamanı üzə çıxacaq bir çox problem Rust-da kod yazılan kimi aşkarlanır.

Bu qərar xüsusilə Sumner-ın komandasının 2025-ci ilin dekabrında Anthropic tərəfindən satın alındığını nəzərə alsaq əhəmiyyətlidir. Anthropic-in ən yaxşı AI modellərinə çıxışı olmasına baxmayaraq, o yenə də Rust-a keçməyi seçdi — bu, Zig-in problemlərinin dərin və fundamental olduğuna dair aydın bir siqnaldır.

Claude Fable 5 — 11 Günlük, 64 Nümunəli Marafon

Layihənin ən heyranedici cəhəti onun miqyasıdır. Sumner, Anthropic-in Claude Fable 5-inin ilkin buraxılış versiyasından istifadə etdi. 64 Claude nümunəsi 11 gün ərzində paralel işləyərək kod yazdı, onu nəzərdən keçirdi və Bun-ın bütün kod bazasını sistematik şəkildə Zig-dən Rust-a tərcümə etdi.

API xərci təxminən $165,000 təşkil etdi — ciddi məbləğ, lakin alternativi düşünün: bir insan komandasının illik əməkhaqqı ən az $500,000-dan başlayardı və çox güman ki, $1-2 milyonu keçərdi. AI dəstəkli yenidən yazma yalnız vaxtın 95%-nə qənaət etmədi, həm də maliyyə baxımından daha səmərəli oldu.

Texniki Çağırışlar

Zig-dən Rust-a keçid texniki cəhətdən çətin bir prosesdir. Hər iki dil aşağı səviyyəli olsa və oxşar yaddaş idarəetmə yanaşmalarını paylaşsa da, aralarında fundamental fərqlər var. Rust-ın yaddaş modeli daha təhlükəsiz, ekosistemi daha böyük və paralellik modeli daha inkişaf etmişdir. Claude Fable 5 kodu təkcə hərfi tərcümə etməli deyil, həm də Rust-ın idiomatik təcrübələrinin izlənilməsini təmin etməli idi.

Bun v1.4.0 — 128 Səhv Düzəldildi, 2-5% Daha Sürətli

Yeni Rust əsaslı Bun v1.4.0 artıq canary buraxılışı kimi mövcuddur. 128 düzəldilmiş səhv, Zig versiyasındakı yaddaş problemlərinin nə qədər ciddi olduğunu göstərir. 2-5% performans yaxşılaşması dramatik deyil, lakin bu ilk Rust versiyasıdır. Komanda Rust ekosisteminə daha çox uyğunlaşdıqca, 10-20% və ya daha çox performans artımı tamamilə realdır.

Nəticə — AI-İnsan Əməkdaşlığının Yeni Dövrü

Bun-ın Claude Fable 5 istifadə edərək Zig-dən Rust-a yenidən yazılması proqram mühəndisliyində tarixi bir andır. 11 gündə və $165,000 xərclə 1 milyondan çox sətir kodu yenidən yazan 64 Claude nümunəsi, AI-nın əvvəllər yalnız insan mühəndislik komandalarının səlahiyyəti hesab edilən vəzifələri öz üzərinə götürə biləcəyini sübut etdi.

Mesaj aydındır: geniş miqyaslı AI dəstəkli proqram mühəndisliyi dövrü gəldi. Bun və Claude Fable 5 fitili yandırdı — sual bu yanaşmanın əsas axına çevrilib-çevrilməyəcəyi deyil, nə qədər tez olacağıdır.