CIA maliyyəsi NeXT-i 80-ci illərdə ayaqda saxladı

1986-cı ildə CIA əməkdaşları Stiv Cabsın 1985-ci ildə Apple-dan uzaqlaşdırıldıqdan sonra qurduğu kompüter şirkəti NeXT-in mərkəzinə xəbərdarlıq etmədən gəldilər. Soyuq müharibə davam edirdi və Reyqan administrasiyası Pentaqona milyardlar yönəldirdi; bunun böyük hissəsi raket müdafiəsi və casus peyklər üçün idi. CIA-in peyk kəşfiyyatı üzrə məxfi B proqramında çalışan Co Romello və Ceff Harris Cabsın kəşfiyyat icması üçün vacib texnologiya təmin edə biləcəyinə inanırdılar.

Onlar Cabsla “müdafiə mövzuları, xüsusilə kəşfiyyat” barədə görüşmək istədilər, təfərrüat vermədən — iş məxfi idi. İlk səfərdən görüş alınmadı. Romello sonra Nyu-Yorkda Cabsla görüşəndə istəyini açıqladı: adı açıqlanmayan müştəri üçün NeXT iş stansiyaları almaq. “20 000-dən çoxdur? Almaq istədiyim 20 000 vahiddir”, — dedi və iki dəyişiklik istədi: daha sürətli Motorola çipi və xüsusi Intel qrafik kartı.

Əsl alıcı kim idi

Açıq şəkildə NeXT federal işi Silikon Vadisinin müdafiə şirkəti ESL ilə tərəfdaşlıq kimi təqdim edirdi; ESL-in prezidenti Robert Koler CIA-in keçmiş yüksək vəzifəli rəsmisi idi. Agentliyin iştirakı hökumətin içində də gizlədilirdi: rəsmi alıcı Milli Təhlükəsizlik Agentliyi (NSA) idi, — Romello ilə müqavilə üzərində çalışan Deyn Eringin sözlərinə görə. Cabsa sonradan məxfi obyektləri ziyarət etmək üçün ən yüksək gizlilik icazəsi verildi. CIA istehsalı sürətləndirmək üçün Sun Microsystems-dən komanda gətirdi: ilk ayda yüz stansiya, sonra ayda 1 500, daha sonra 5 000 maşın.

NeXTcube-lar nə edirdi

Stansiyalar peyk şəkillərini skan edən Milli Kəşfiyyat Ofisinin (NRO) analitiklərinə çatdı — məsələn, hansısa ölkənin qoşunlarını yerindən tərpətdiyini və ya raket şaxtası tikdiyini müəyyən etmək üçün. Yüksək keyfiyyətli ekranlar və xüsusi çiplər sayəsində analitiklər qanunvericilər və ya prezident üçün səsli şərh, şəkillər və qeydlərlə brifinqlər hazırlayıb paylaşırdılar. Romellonun sözlərinə görə, bu, CIA-in mərkəzləşdirilmiş kəşfiyyat mədəniyyətini sarsıtdı.

Niyə bu gün də önəmlidir

1996-cı ildə Apple NeXT-i aldığını elan etdi və Cabs qurduğu şirkətə qayıtdı, bir neçə il sonra şirkətə tam nəzarəti ələ keçirib iPod və iTunes ilə musiqi sənayesini yenidən müəyyənləşdirdi. NeXT-in NEXTSTEP əməliyyat sisteminin DNT-si Mac-lərdən iPhone-lara qədər Apple məhsullarının əsası oldu.

1990-cı ildə kəşfiyyatı tərk edib NeXT-ə qoşulan Eringin sözlərinə görə, kəşfiyyat işləri Cabsa “biznesi möhkəmləndirmək və böyütmək, səhmdarlara isə sadəcə bəxti gətirmiş satıcı deyil, həqiqi iş lideri olduğunu sübut etmək üçün beş il əlavə” verdi. “Yəni NRO Stivin yetişməsinə imkan verməsəydi, o, Apple-ı böhrandan çıxaran CEO kimi idarə etməyə qayıtmayacaqdı”. Bu məlumat Şaron Vaynberqerin Valley of Death: How Big Tech Is Fueling the Future of War kitabından götürülüb.