Aİ-də satılmamış geyim və ayaqqabıların məhv edilməsi qadağası qüvvəyə mindi

İyulun 19-dan nə dəyişir

Avropa İttifaqında fəaliyyət göstərən böyük şirkətlər artıq satılmamış geyim, geyim aksesuarları və ayaqqabıları məhv edə bilməz. Qadağa iyulun 19-dan qüvvəyə minir, orta ölçülü şirkətlər üçün eyni qaydalar isə 2030-cu ildən tətbiq olunacaq. Tədbir 2024-cü ildə qüvvəyə minmiş Dayanıqlı Məhsullar üçün Ekodizayn Reqlamenti (ESPR) çərçivəsində tətbiq edilib.

Şirkətlər satılmamış malları atmaq əvəzinə onları dövriyyədə saxlamağa üstünlük verməlidir: endirimlər və ya alternativ bazarlar daxil olmaqla satmaq; xeyriyyə təşkilatlarına və ya sosial müəssisələrə bağışlamaq; yaxud təmir, yeniləmə və ya yenidən istehsal yolu ilə təkrar istifadəyə hazırlamaq. Məhv etməyə yalnız müəyyən edilmiş hallarda icazə verilir və tullantıların idarə edilməsi iyerarxiyasına uyğun, təkrar emala üstünlük verməklə həyata keçirilməlidir.

Dar istisnalar və yeni hesabatlılıq

Şirkətlər satılmamış tekstili yalnız məhdud hallarda məhv edə bilər: məhsullar təhlükəsiz olmadıqda və ya zədələndikdə, saxta olduqda və ya əqli mülkiyyət hüquqlarını pozduqda, yaxud xeyriyyə təşkilatları və ianə sxemləri onları qəbul etmədikdə. Sui-istifadənin qarşısını almaq üçün bu istisnalardan istifadə edən bizneslər sübut təqdim etməli (məsələn, sənədlər və ya test nəticələri) və məhv etdikləri məhsullar barədə illik hesabatlar dərc etməlidir.

Uyğunluğu milli orqanlar yoxlayacaq və pozuntulara görə cərimə tətbiq edə biləcək. Yoxlamalar üçün şirkətlər qeydləri beş il saxlamalıdır; hesabatlılıq isə inzibati yükü azaltmaq üçün mövcud gömrük və logistika kodları ilə aparılacaq. Kiçik və mikro bizneslər bu tələblərdən azaddır.

Niyə məhz tekstil

Tekstil bu cür qadağaya düşən ilk məhsul qrupudur; o, mövcud biznes modellərinin ətraf mühitə təsirinə görə seçilib. Avropa Ətraf Mühit Agentliyinin məlumatına görə, Avropa bazarına çıxarılan bütün tekstil məhsullarının təxminən 4–9%-i istifadədən əvvəl məhv edilir — ildə 264.000-dən 594.000 tona qədər tekstil.

Yeni və istifadəyə yararlı mallar atıldıqda onların istehsalına qoyulan xammal, su, enerji və əmək itirilir, məhv edilmə isə qarşısı alına bilən istixana qazı emissiyaları yaradır. Avropa Komissiyasının bildirdiyinə görə, qaydalar bizneslərlə, qeyri-hökumət təşkilatları və ekspertlərlə geniş məsləhətləşmələrdən sonra hazırlanıb ki, artıq bürokratiya yaratmadan praktikada işləsin.