"Persepolis"in müəllifi Marcane Satrapi 56 yaşında vəfat edib

Qrafik romanı və filmi "Persepolis" ilə tanınan fransalı-iranlı yazıçı və rejissor Marcane Satrapi, ərinin ölümündən bir il sonra 56 yaşında vəfat edib. Yaxın çevrəsindən bir şəxs AFP-yə bildirib: "Marcane Satrapi, əri və həyatının sevgisi Mattias Ripanın ölümündən bir ildən bir qədər çox sonra kədərdən dünyasını dəyişdi."

Rəştdən Parisə

Satrapi 1969-cu ildə İranın şimalındaki Rəşt şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə Fransaya gəlib və 2006-cı ildə Fransa vətəndaşlığı alıb. İranın teokratik hakimiyyətinin açıq tənqidçisi olan Satrapi "Persepolis"də öz uşaqlığına əsaslanıb: kitab onun Tehrandaki ilk illərini və 1979-cu il inqilabından sonra İranın islam rəhbərliyinin tətbiq etdiyi məhdudiyyətləri, valideynlərinin onu Avropaya göndərməsini və sürgün həyatının başlamasını təsvir edir. Fransa Prezidenti Emmanuel Makron onu "iranlı uşaqlığını ümumbəşəri bir hekayəyə çevirən böyük sənətkar" adlandırıb.

Kann, Oskar namizədliyi və iranlılara ithaf

Vinsan Paronno ilə birgə çəkdiyi "Persepolis"in 2007-ci il animasiya uyarlaması Kann Film Festivalında Münsiflər Heyətinin Mükafatını qazanıb və Oskara namizəd göstərilib. Satrapi o vaxt deyirdi: "Bu ümumbəşəri film olsa da, bu mükafatı bütün iranlılara həsr etmək istəyirəm."

Kann festivalının baş nümayəndəsi Tyeri Fremo AFP-yə belə deyib: "Marcane qeyri-adi sənətkar və yaradıcılıq sevincini, sürgün kədərini və ağrılı xatirələri özündə birləşdirən cazibədar bir qadın idi. Bu səhər onun yasını tuturuq."

Onun işləri İranla məhdudlaşmırdı: 2019-cu ildə radioaktivlik tədqiqatının pioneri və Nobel mükafatçısı Mari Küri haqqında "Radioactive" bioqrafik filmini çəkdi. O, həm də rəssam idi və 2020-ci ildə bir sıra kətan əsərini sərgilədi.

"Qadın, Həyat, Azadlıq"

Satrapi 2022-ci ildə 22 yaşlı kürd qadın Mahsa Əmininin qadınlar üçün geyim qaydalarını pozduğu iddiası ilə saxlanılarkən həyatını itirməsindən sonra İranda başlayan etirazların səsli dəstəkçisi idi. "Qadın, Həyat, Azadlıq" hərəkatı haqqında qrafik hekayələr toplusunu hazırladı; toplu 2024-cü ildə ingilis dilində çıxdı və həmin il Əmininin ölümünün ikinci ildönümü münasibətilə Parisdə keçirilən aksiyada iştirak etdi. "Bu rejimin yox olması çox vacibdir" deyirdi, lakin bunun bir gecədə baş verə bilməyəcəyini vurğulayırdı. "Ümidli qalmaq vacibdir."

Həbsdə olan Nobel sülh mükafatçısı Nərgiz Məhəmmədinin fondu onu "feminizm, insan hüquqları və azadlıq uğrunda qorxusuz səs" adlandırıb və əlavə edib ki, "onun cəsarəti həyatından çox uzaqlara yayılacaq".

Satrapi 2025-ci ilin əvvəlində Fransanın ən yüksək mülki ordeni olan Legion d'honneur-dan imtina edərək ölkəni "ikili standartda" ittiham etdi: vizə siyasəti dissidentlərin İrandan Fransaya getməsinə mane olurdu. Ötən il aprelin 8-də ərinin ölümündən sonra Parisə kino oxumağa gəlmək istəyən xarici tələbələrə dəstək verən Mattias və Marcane Ripa-Satrapi Kino Fondunu təsis etdi.