İnsanların çoxu ənənəvi memarlığa üstünlük verir

İki binanı yan-yana qoyub hansının daha çox xoşlandığını soruşun və cavablar gözlənildiyi kimi bölünmür. Works in Progress-də dərc olunan icmal son əlli ildə keçirilmiş vizual seçim sorğularını nəzərdən keçirir və təkrarlanan bir nəticəyə gəlir: demək olar hər araşdırmada respondentlərin böyük əksəriyyəti modernist alternativlər əvəzinə ənənəvi memarlığı seçib.

Nyu-Cersidə doğulan metod

Məqalənin müəllifi, Create Streets-də baş memarlıq dizayneri olan Robert Kvolek bu yanaşmanın izini 1979-cu ildə Nyu-Cersi ştatındakı Metuçen qəsəbəsinə qədər aparır. Qəsəbə Rutgers Universitetinin Şəhər Dizaynı Studiyasından yüzlərlə küçə və binanın fotoşəklini çəkməyi xahiş etmiş, sakinlərdən isə onları açıq toplantıda qiymətləndirmələrini istəmişdi. İştirakçılar kiçik şəhər tipli küçələri, detallı və müxtəlif fasadları, piyada miqyasını üstün tutdular; xarakteri olmayan binaları və avtomobillərin hökmran olduğu geniş yolları bəyənmədilər. Sonralar Metuçen bu nəticələrə əsaslanan dizayn kodeksi hazırladı.

1987-ci ildə o vaxt Kembric tələbəsi olan, sonradan davranış psixologiyasının görkəmli mütəxəssislərindən birinə çevrilən Devid Halpern tələbələrə on iki üz və on iki binanın fotoşəklini göstərdi. Üzlərin qiymətləndirilməsi ixtisaslar arasında eyni idi; binalarda isə memarlıq tələbələri onları digərlərindən tamamilə fərqli, çox vaxt əks sıra ilə düzürdü. Demoqrafik məlumat toplanan sorğularda kişilərin və gənclərin modernizmə bir az daha açıq olduğuna dair zəif meyl görünür, lakin bütün qruplar yenə də ənənəvi üslublara üstünlük verir.

Rəqəmlər nə deyir

Məqalədə qeyd olunan araşdırmalar eyni istiqaməti göstərir. 1998-ci ildə Britaniya Bazar Araşdırmaları Bürosunun sorğusu göstərdi ki, yeni tikilmiş evlərin potensial alıcılarının 94 faizi onlara göstərilən ənənəvi variantlardan birində yaşamağı üstün tutardı. Dörd real kommersiya binasının rakursu və hava şəraiti uyğunlaşdırılmaqla aparılan 2009-cu il araşdırmasında respondentlərin 77 faizi iki ənənəvi layihəni seçdi — hər iki modernist nümunə mükafat qazanmış olsa da. National Civic Art Society-nin 2020-ci ildə ABŞ-ın federal və məhkəmə binaları üzrə sorğusunda ənənəvi dizaynlar orta hesabla 72 faiz aldı.

Create Streets-in Britaniyada keçirdiyi sorğular Batda reqbi stadionu üçün klassik layihənin lehinə 74-ə 26 və Oksford-stritdəki Marks and Spencer binası üçün alternativ layihənin lehinə 79-a 17 fərq verdi. Niderlandda The Aesthetic City-nin 2025-ci il araşdırması, alternativlərin süni intellektlə hazırlandığı şəraitdə ənənəvi variantlar üçün orta hesabla 82 faiz qeydə aldı. Məqalə ənənəvi memarlığa üstünlük verən əhalinin payını 70-90 faiz aralığında göstərir.

Məhdudiyyətlər və tapmaca

Kvolek sübutların imkanlarını ehtiyatla qiymətləndirir: erkən sorğular kadr və hava şəraiti ilə də fərqlənən təsvirləri müqayisə etdi, bir qismi özünü seçən panellərə söykənirdi, əksəriyyətini isə ənənəvi memarlığa rəğbət bəsləyən təşkilatlar sifariş etmişdi. Buna baxmayaraq, müəllifin fikrincə, ortada bir tapmaca qalır: demək olar bütün memarlıq məktəbləri modernist üslubları tədris edir, memarların 99 faizindən çoxu yalnız onlarla işləyir, Britaniyada isə 1950-ci illərdən bəri ənənəvi üslubda demək olar heç bir dövlət sifarişi verilməyib.