NASA rəhbəri: Çin Ayın Cənub Qütbünün bəzi hissələrinə girişi bağlaya bilər

NASA rəhbəri Cared Aysakman çərşənbə günü axşam bildirib ki, Çinin robotik Chang'e 7 missiyası Ayın Cənub Qütbündə ABŞ-ın çatmaq istədiyi nöqtənin eynisini hədəfləyirdi, və Pekinin digər ölkələrin Ayın ən dəyərli hissələrinə girişini bağlaya biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.

Hyustondakı Off World konfransında çıxış edən Aysakman deyib ki, ötən ay elan olunan və buraxılışı 2027-ci ilin əvvəlinə keçirən təxirə salma NASA-nı birbaşa toqquşmadan xilas etmiş ola bilər. "Onlar Ayın Cənub Qütbündə tam eyni yeri hədəfləyirlər", deyib o. "Bir neçə həftə əvvəl Chang'e 7 ilə bəlkə də güllədən yayındıq, çünki o, Şeklton kraterinə gedirdi".

Cənub Qütbü niyə vacibdir

Ay səthinin böyük hissəsi kasadır, lakin Cənub Qütbü, xüsusilə Şeklton krateri Ayın ən çox arzulanan ərazilərindən hesab olunur. Kraterin hündür kənarları daimi kölgədə qalan zonalar — "soyuq tələlər" — yaradır; hesab olunur ki, milyardlarla il ərzində orada su buzu və digər faydalı materiallar toplanıb.

Həm NASA-nın, həm də Çinin uzunmüddətli məskunlaşma planlarında Cənub Qütbündəki cəmi bir neçə kvadrat mil ən vacib yerdir: iki ölkə də hesab edir ki, məhz orada davamlı mövcudluq qura bilərlər. Aysakman və digər ABŞ rəsmiləri artıq Çinin robotlarının, sonra isə insanlı missiyalarının işlədiyi ərazilər ətrafında kənarlaşdırma zonaları yarada biləcəyi ilə bağlı narahatlıq ifadə edirlər.

Roverlər, hopper dronlar və birinci olma şansı

"Onun roverləri var, indi hazırladığımız hopper dronları var və ən maraqlı yerlərə girişi bağlaya bilərdi", deyib Aysakman Chang'e 7 haqqında. "Onlar su buzuna toxunmaq və növbəti mərhələ üçün — özlərinin Nil Armstrronq anı üçün — lazım olan bacarıqları öyrənmək istəyirlər. Sadəcə bu Ayda deyil, Marsda baş verəcək".

Heç bir ölkə hələ Ayın qütblərinə yumşaq eniş etməyib; bu bölgələrə çatmaq ekvatordan daha çətindir. Chang'e 7-nin təxirə salınması NASA-ya birinci çatmaq imkanı yaradır: Blue Origin-in Blue Moon Mark 1 eniş modulu iki NASA zondunu Cənub Qütbünə aparacaq, bəlkə də 2027-ci ilin yazında. Çin isə ilk astronavtlarını 2030-cu ilə qədər və ya daha tez Aya endirməyi hədəfləyir.

Bu yarış həqiqətən vacibdirmi?

Aysakmanın fikrincə, bəli — Çin yalnız ABŞ-ın 1969-cu ildə Apollo ilə etdiyini təkrarlayacaq olsa da. "Bu, dünyanın bütün digər ölkələrini sual altına alacaq", deyib o. "Hansı təhlükəsizlik zəmanətinə güvənməliyəm — ABŞ və NATO-ya, yoxsa yeni texnoloji supergüc olan Çinə? Kimin texnologiyasını almalıyam? Hansı standartlara əməl etməliyəm? AI məsələsində kimi dinləyirəm — ABŞ-ı, yoxsa Çini? Hamısı masanın üstündədir".

Aysakman deyib ki, bu heç vaxt yarış olmamalı idi; o, Reyqan administrasiyasına qədər gedən ABŞ kosmik siyasətindəki uğursuzluqlara işarə edib və təxmin edib ki, NASA müxtəlif prezidentlər dövründə nəticəsiz 100 milyard dollar xərcləyib. Çin ilk insanlı kosmik uçuşunu 2003-cü ildə həyata keçirib və o vaxtdan imkanlarını elə genişləndirib ki, artıq kosmosda ABŞ-la rəqabət aparır.

"Nərdivandan ilk kimin düşəcəyi məsələsində geri qalsanız, bunun təsiri bütün dünyada hiss olunar", deyib Aysakman.