Araşdırma ABŞ-ın pestisid məhsullarında süd vəzi xərçəngi ilə əlaqəli 485 maddə aşkar edib

Yeni araşdırma ABŞ-ın pestisid məhsullarında süd vəzi xərçəngi ilə əlaqəli ən azı 485 kimyəvi maddə aşkar edib. Nəticələr resenziyalı Environmental Health Perspectives jurnalında dərc olunub.

İcmal pestisidlərin aktiv maddələrini, həmçinin adətən hərtərəfli təhlükəsizlik yoxlamasından keçməyən yüzlərlə “inert”, yəni qeyri-aktiv tərkib hissəsini əhatə edir.

Araşdırma nə tapıb

Tədqiqatçılar bu maddələri yalnız kənd təsərrüfatı pestisidlərdə deyil, uşaqların baş dərisinə çəkilən bitə qarşı vasitələrdə, qazon gübrələrində, birə və gənə preparatlarında da tapıblar. Aşkar edilən maddələrdən yalnız təxminən 145-i ABŞ-ın Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyində (EPA) aktiv tərkib kimi qeydiyyatdadır ki, bu da müəlliflərin fikrincə inert statusundan və ya digər boşluqlardan istifadəni göstərir.

İnert tərkib hissələri adətən səthi aktiv və ya nüfuzedici maddələr kimi əlavə olunur. EPA təxminən 4000 inert tərkib hissəsini təsdiqləyib; onların arasında “əbədi kimyəvi maddələr” kimi tanınan PFAS da var.

Tənzimləmədə kor nöqtə

EPA hər pestisid tərkib hissəsinin sağlamlıq risklərini ayrı-ayrılıqda nəzərdən keçirir, bütün formulu və ya bir neçə pestisidə eyni vaxtda məruz qalmanı qiymətləndirmir. “Onlar bioloji cəhətdən inert deyillər, sadəcə zərərvericiyə təsir etmədikləri üçün inert adlanırlar”, deyə hesabatın həmmüəllifi Silent Spring Institute təşkilatından Cenni Key bildirib. “Bu, tənzimləmədə kor nöqtədir”, deyə əlavə edib. EPA 2023-cü ildə inert tərkib hissələrinin daha sərt yoxlanılmasını tələb edən ərizəni rədd edib.

Key həmçinin hormonları pozan kimyəvi maddələrə diqqət çəkib: onlar xəstəliyi aşağı məruz qalma səviyyələrində yaradır. “Bu məruz qalmaların cəmi kifayət qədər ciddi və narahatlıq doğuran nəticələr verir”, deyə bildirib. “Müxtəlif məhsullardakı pestisidlərə daha çox diqqət çəkmək istədik”.

Niyə vacibdir

Dəri xərçənglərindən başqa, süd vəzi xərçəngi ABŞ-da ən çox diaqnoz qoyulan xərçəng növüdür. American Cancer Society-nin məlumatına görə, xəstələnmə halları ildə təxminən 1% artır; 50 yaşından kiçik qadınlarda artım bir qədər daha sürətlidir (1.4%). Federal NHANES məlumatları bu maddələrdən 84-nün əhalidə mövcud olduğunu göstərir; alimlər bunun tam olmayan rəqəm olduğunu qeyd edirlər.

İcmal Silent Spring Institute-un insanların bu cür maddələrə harada məruz qaldığını xəritələmək işinin bir hissəsidir. İnstitut gündəlik məhsullarda təxminən 500, içməli suda isə 462 maddə aşkar edib və Kaliforniyanın Proposition 65 qaydasının genişləndirilməsini tələb edib. Son hesabat göstərib ki, ölkənin su istehlakının təxminən 25%-i və təqribən 675 000 quyu süd vəzi xərçəngi ilə əlaqəli, hormonları pozan atrazin ilə çirklənmiş sudan asılıdır.