HERMES: rəqəmsal qısa dalğa radio dünyanın ən ucqar yerlərini birləşdirir

Məlumat üçün qısa dalğalar

Qısa dalğa radio Yerdəki bir nöqtəni minimal infrastruktulla demək olar ki, hər hansı digər nöqtəyə bağlamağa imkan verir, lakin adi avadanlıqla rəqəmsal məlumat sürəti adətən saniyədə cəmi yüzlərlə bitlə ölçülür. Filadelfiyada yerləşən qeyri-kommersiya təşkilatı Rhizomatica və onun təsisçisi Piter Blum illərdir bu fərq üzərində çalışır. Təşkilat HERMES (High-frequency Emergency and Rural Multimedia Exchange System) adlı rəqəmsal qısa dalğa radio dəstini açıq kodla yayımlayıb.

Dəst, rəqəmsal modemi Mercury kimi, 3-30 meqahers aralığında yüksək tezlikli (HF) diapazonda işləyir. Rhizomatica əməkdaşları Banqladeş, Braziliya və Ekvador kimi ölkələrin ucqar bölgələrinə səfər edərək HERMES vasitəsilə yerli sakinləri dünyanın qalan hissəsi ilə bağlayırlar. Blum layihə haqqında IEEE Spectrum-a verdiyi müsahibədə danışıb; material jurnalın 2026-cı il oktyabr sayında dərc olunub.

Peyk əvəzinə ionosfer

Blum deyir: "Biz ionosferi öz peykimiz, yaxud güzgümüz kimi istifadə edirik; bu, məlumatı, səsi və verilənləri çox böyük məsafələrə ötürməyə kömək edir". Stansiyalar kiçikdir, təxminən 20 vat güc verir və iki radio arasında 400-600 kilometrlik əlaqəni kifayət qədər etibarlı şəkildə təmin edir. Söhbət çatmaq çətin olan və quru infrastrukturunun çəkilməsi asan olmayan yerlərdən gedir.

HERMES proqram yığımıdır — HF üzərindən məlumat ötürmək üçün birlikdə işləyən bir sıra proqramlar. Demək olar ki, hər hansı fayl göndərilə bilər: fotoşəkil, e-poçt və ya səsli mesaj — hamısı fayl kimi ötürülür. Blum bunu qısa dalğalar üzərindən məlumat xətti adlandırır.

Niyə fayl səsdən vacibdir

Blumun sözlərinə görə, dəyər səslə çatdırılması əlverişsiz olan məlumatdadır. Fövqəladə hallarda insanlar harada olduqlarını bildirmək üçün HF ilə enlik və uzunluq dərəcələrini göndərirlər. Yük siyahıları, ehtiyat hissələrinin siyahıları və telemedisina sorğuları — nəyimiz var, nəyə ehtiyacımız var — fayl kimi göndərilməsi efirdə oxumaqdan qat-qat asandır. Eyni şey fotoşəkillərə də aiddir: qanunsuz ağac kəsilməsinin sübutu günlərlə çayla üzmək yerinə HF ilə göndərilə bilər.

Şifrələmə sistemə daxildir, amma məcburi deyil — istifadəçi onu açıb söndürə bilər. Blum qeyd edir ki, həvəskar radio qaydaları ölkədən ölkəyə fərqlənir və Rhizomatica tərəfdaşlarının bəziləri məlumatın asanlıqla tutulub onlara qarşı istifadə olunmasını istəmədikləri həssas bölgələrdə çalışır.

Benqal körfəzində xilas əməliyyatı

Ən konkret nəticə Banqladeşdə balıqçılarla aparılan pilot layihədən gəlir. On-on bir qayığa HERMES sistemi quraşdırılıb. Quraşdırmadan qısa müddət sonra qayıqlardan biri Benqal körfəzində, sahillərdən 100-200 kilometr aralıda mexaniki nasazlıqla üzləşib. Ekipaj GPS koordinatlarını və SOS siqnalını göndərərək həm heyətin, həm də qayığın xilasını əlaqələndirə bilib. Blum bunu HERMES-in fəaliyyətdə olduğu an adlandırır.