Texnologiya sahəsində hamı niyə bu qədər kədərlidir?

Səhər qatarından bir səhnə

Noema Magazine avqustun 6-da esse dərc edib; müəllifi Aaron Horvath kreaktiv texnologiya şirkətində süni intellekt əməliyyatlarını idarə edir. O, səhər qatarında gördüyü səhnəni təsvir edir: otuz yaşlarının əvvəlində olan bir sərnişin yarım saat boyunca monoton səslə EBITDA, marja artımı imkanları və xərc strukturlarından danışırdı. Qatar son stansiyaya çatanda o, dəri çantadan iki uzun toxuculuq iynəsi və çəhrayı yun çıxardı — qardaşı qızı üçün qış papağı toxuyurdu. Horvathın sözlərinə görə, o səhər ilk dəfə həmin adamın gözlərində qürur və həyəcan göründü.

Horvath bu cür hekayələri həmkarlarından getdikcə daha çox eşitdiyini yazır: insanlar keramika, rəssamlıq və ya toxuculuqla məşğul olmaq istəyir, „yox olmaq“, „haradasa bir fermada yaşamaq“ və ya „şəbəkədən çıxmaq“ arzularını bölüşürlər. Bunlar sadəcə xəyal deyil, arxasında ekzistensial şübhə dayanan qaçış təsəvvürləridir: bilik işinin mənasız olduğu — bəlkə də həmişə belə olduğu — hissi.

„Workism“ və onun çatları

Esse Derek Tompsonun 2019-cu ildə The Atlantic-də təsvir etdiyi „workism“ anlayışına söykənir: təhsilli və yaxşı qazanan işçilər əvvəlki nəsillərin dində tapdığı məna, icma və məmnunluğu işdə axtarırlar. David Qreyberin „Bullshit Jobs“ kitabı da xatırlanır; kitabda işinin mənalı funksiyası olmadığını etiraf edən insanlar təsvir olunur — heç vaxt başlamayacaq layihələr üçün hazırlanan təqdimatlar kimi.

Bilik işini xilas edən onun hələ də insanlar tərəfindən görülməsi idi. İndi isə SI agentləri biznes strategiyaları formalaşdırır, marketinq kampaniyaları hazırlayır və veb-saytlar qurur. Horvath soruşur: abstraksiyanın bu əlavə qatı insanları işlərindən illüziyanın görünən olacağı qədər uzaqlaşdırırmı?

Nə təhlükədədir

Gi Deborun „Tamaşanın cəmiyyəti“ (1967) kitabına istinad edən müəllif iddia edir ki, işin „qarışıq orta hissəsi“ — əməkdaşlıq, mübahisə və ortaq səy — qüsur deyil, həqiqətən dəyərli işin yarandığı şərtdir. O, Harvard Biznes Məktəbindən Tereza Amabilein daxili motivasiya barədə tədqiqatlarına istinad edir.

Bilik işçilərini iki qrupa bölür: nəticəyə fokuslananlar və təcrübəyə fokuslananlar. Birincilər üçün SI ilə bağlı dəyişiklik qələbədir, ikincilər üçün işin təməlini sarsıdır. O, həmçinin qeyd edir ki, şirkətlər kütləvi ixtisarlar edir və bunu tez-tez SI ilə izah edir, halbuki avtomatlaşdırma yüz minlərlə iş yerinin itirilməsini doğrulda biləcək səmərəlilik artımı hələ təmin etmir.

„Tamaşadan“ qaçmaq çətindir, deyə müəllif yekunlaşdırır, amma kiçik addımlar təklif edir: agentə sorğu yazmaq yerinə həmkarına zəng etmək, işin bir hissəsini yavaş və kəşfedici şəkildə görmək və heç kimin elektron cədvəl üzündən ölmədiyini xatırlamaq.