Zuckerbergin məlumat verənlərə qarşı müharibəsi genişlənir

Memuar, müqavilə və 11 milyon dollarlıq cərimə

Facebook-un beynəlxalq əlaqələr komandasının keçmiş rəhbəri Sara Vinn-Vilyams şirkət daxilində gördüklərindən bəhs edən „Careless People“ adlı memuarını nəşr etdirib. Kori Doktorounun Pluralistic bülletenində yazdığına görə, kitab institusional sui-istifadələri — Doktoroun sözlərinə görə, Facebook-un Myanmarda soyqırımı bilərəkdən təşviq etməsini də — və Şeril Sandberq, Mark Zuckerberg kimi rəhbərlərin şəxsi davranışını sənədləşdirir.

Əmək müqaviləsi onu üç bəndlə susmağa bağlayırdı: məxfilik, şirkəti tənqid etməmək və onu məhkəmələrdən kənarda saxlayan məcburi arbitraj. Kitab çapdan çıxdıqdan sonra Meta-nın arbitr hakimi — şirkətin pul ödədiyi vəkil, əsl hakim deyil — ona kitabı heç vaxt təbliğ etməməyi, hətta onun haqqında danışmamağı əmr etdi və Meta-ya hər tənqid üçün 50 000 dollar, tezliklə 11 000 000 dolları keçən məbləğ qazandırdı. Doktorounun qeydinə görə, bu məbləğ Vinn-Vilyamsın və Financial Times müxbiri olan həyat yoldaşının aktivlərini və ömürlük qazanc potensialını qat-qat üstələyir.

Səhnədə və kitab mağazasında sükut

O, qaydalara son dərəcə diqqətlə əməl edib. Londonda Doktorounun „Enshittification“ kitabının təqdimatında Meta sözü düşən kimi susur və üzü ifadəsiz qalırdı; tədbirdən sonra kitab imzalamadı və satmadı. British Book Awards-da qalib gələndə çıxış etmədi və kitabının üz qabığı ekranda bulanıqlaşdırıldı; nitqi mükafatı bölüşdüyü, vəfat etmiş Virciniya Cuffri adından söylədi.

Hay Festivalında kitabından başqa mövzuda Tim Vu və Kerol Kedvalladr ilə çıxış edəcəyi bilinəndə Meta festivalla Vinn-Vilyamsa hüquqi təhdid göndərərək hər hansı ictimai çıxışın arbitr qərarını pozacağını iddia etdi. O, bir saat tam sükutla dayandı, digər ikisi müzakirəni davam etdirdi, „Careless People“ isə onun çıxış etdiyi günlərdə festival kitab mağazasından çıxarıldı. Sonra Meta bildirdi ki, bu səssiz və hərəkətsiz çıxış da yeni pozuntudur və əlavə təzminat tələb olunacaq.

Bu, onu hərəkətə keçirdi: müqavilənin ləğvi üçün məhkəməyə müraciət etdi və vəkilləri iş sənədlərini, o cümlədən tələblərə nə qədər ciddi əməl etdiyini izah edən 285 səhifəlik bəyanatı dərc etdilər.

Meta niyə eskalasiyanı davam etdirir?

Ən aşkar etiraz Streyzend effektidir: hər yeni təhdid, artıq New York Times-ın bir nömrəli bestselleri olan kitabın daha çox nüsxəsini satır. Doktorou şirkətin bunu bildiyini və bu qiyməti ödəməyə dəyər saydığını iddia edir. Üç səbəb göstərir: Meta Vinn-Vilyams ayrıldıqdan sonra daha pis şeylər edib; süni intellektə qoyulan böyük bahis doğrulmadıqdan sonra şirkət minlərlə işçini ixtisar edir; bir tanınmış məlumat verənin məhv edilməsi minlərlə keçmiş işçini daha ağır günahlar barədə susmağa vadar edir.

Doktorou bu işi daha qədim bir hekayə ilə çərçivəyə salır: Aleksandr Lukaşenka dövründə Belarus aktivistləri meydanda dondurma yeyərək fleşmoblar təşkil edirdilər və onları döyüb aparırdılar. Ən zərərsiz hərəkətlərə görə cəzanın mənası, onun sözlərinə görə, heç kimin təhlükəsiz olmadığı mesajıdır. Lukaşenka gülünc görünməyə hazır idi; Doktorouya görə Zuckerberg isə nazik dərili bir zorba kimi görünməyə hazırdır, kifayət qədər ki susdurmaq istədiyi adamlar etiraz etməkdən qorxsunlar.