Yapay zekâ yavaşlıyor: sektörün büyüme sorununun ekonomisi

Ed Zitron'un Where's Your Ed At bülteninde yayımlanan ve geniş yankı bulan yazısı, yapay zekâ sektörünün harcama taahhütlerinin o kadar dik bir gelir artışı gerektirdiğini savunuyor ki, herhangi bir yavaşlama ilgili şirketler için varoluşsal bir soruna dönüşüyor.

Yatırımın aritmetiği

Sightline Climate'ın şubat verilerine dayanan yazı, planlanan 190 gigavatlık veri merkezi kapasitesini sayıyor. Nvidia CEO'su Jensen Huang'ın veri merkezlerinin gigavat başına 80–100 milyar dolara mal olduğu yönündeki tahminini uygulayan Zitron, toplamı 9,5 ile 15 trilyon dolar arasında hesaplıyor; bu, sık anılan "3 trilyon dolar" rakamının çok üzerinde. Megavat başına yaklaşık 12,5 milyon dolarlık bir tarifeyle 190 GW, yılda yaklaşık 1,75 trilyon dolar gelir gerektirir; yarısı inşa edilse bile 875 milyar dolar gerekiyor. Yazı ayrıca Nvidia'nın gelirinin %54'ünün üç ismi açıklanmayan müşteriden geldiğini, Anthropic'in Google, Amazon ve Microsoft nezdinde 330 milyar dolarlık hesaplama ve çip taahhüdü, CoreWeave ile 30 milyar, SpaceX ile 15 milyar dolarlık anlaşmaları olduğunu, 2029 için öngörülen yıllık gelirin ise 174 milyar dolar olduğunu belirtiyor. Zitron'a göre OpenAI 770 milyar doları aşan hesaplama taahhüdü verdi ve 2030'a kadar en az 852 milyar dolar yakacak.

Talep birkaç şirkette toplanmış durumda

Yazara göre Anthropic ve OpenAI, yapay zekâ hesaplama talebinin ezici çoğunluğunu — en az %70'ini, muhtemelen %80-90'ını — ve The Information'a göre tüm yapay zekâ girişimlerinin gelirinin %89'unu oluşturuyor. İkisinin 2026 için öngörülen toplam geliri yaklaşık 60 milyar dolar; bunun yılda 400 milyar dolara çıkması gerekiyor, yani her ikisinin de yüzlerce yüzde büyüyüp yüz milyarlarca dolar daha fon toplaması şart. Zitron, Alphabet'in 85 milyar dolarlık hisse satışı dahil hiper ölçekli şirketlerin son satışlarını, borç bulmanın zorlaştığının işareti olarak okuyor.

Yavaşlamanın işaretleri

Ona göre en net kanıt faturalandırmadan geliyor. Anthropic ve OpenAI, 2026'nın ilk çeyreğinde müşterilerini token bazlı fiyatlandırmaya geçirdi ve birkaç ay içinde finans yöneticileri yapay zekâ harcamalarının getirisini açıkça sorgulamaya başladı. Yazıda aktarılan bir KPMG anketi, şirketlerin yalnızca %26'sının yapay zekâ maliyetlerine dair kapsamlı bir görüşe sahip olduğunu, %22'sinin ise hiç görüşü olmadığını ya da tutarı ancak faturalandırmadan sonra öğrendiğini gösteriyor. Şirketler kullanımı sınırlamaya başladı: Uber, yıllık token bütçesini tek çeyrekte tükettikten sonra çalışan başına aylık 1.500 dolar sınırı koydu; T-Mobile geçici olarak 2.000 dolar uyguladı; Brex mühendislere haftada 500 dolar, diğer çalışanlara 5 dolar token veriyor. Yazının sonucu şu: hâlihazırda inşa edilen altyapıyı meşrulaştırmak için sektörün gelir tabanını kabaca on katına çıkarması gerekiyor.