Attention is all you have: öneri akışları dikkatimizi nasıl ele geçiriyor ve neden daha yavaş bir internet gerekiyor

Teknoloji blogu alicegg.tech, 21 Eylül'de "Attention is all you have" başlıklı bir deneme yayımladı. Yazı, öneri algoritmalarının neye baktığımızı seçme işini nasıl devraldığını ve internete daha bilinçli bir biçimde dönmek için ne gerektiğini ele alıyor.

Metin, psikolojinin en kolay tekrarlanan deneylerinden biri olan Tetris etkisiyle başlıyor: Tetris'i birkaç hafta boyunca her gün oynayan kişi, tetromino şekillerini bulutlarda, binalarda ve gündelik nesnelerde görmeye başlıyor; bazen uykuya dalarken de gözünün önüne geliyor.

Başkalarının ele geçirdiği dikkat

Denemeden çıkan basit ders şu: yeterince uzun süre odaklandığımız şey, sonunda düşüncelerimizi biçimlendiriyor. Yeni becerileri ve fikirleri böyle ediniyoruz; bu yüzden ekranımızda neyin görüneceğine kimin karar verdiği de önemli. Giderek bu kararı biz vermiyoruz.

YouTube, kullanıcının yemek ve sanat yayınlarını sevdiğini biliyor ama yine de borsa balonu, küresel ısınma ya da İran savaşı üzerine klipler öneriyor; çünkü kıyamet kaydırması insanları ekranda daha uzun tutuyor ve daha fazla reklama tıklatıyor. Spotify çalma listesini zevkinize göre kuruyor ve gerçek şarkıların arasına yapay zekâyla üretilmiş dolgu parçalar koyuyor; denemeye göre bu, gerçek sanatçılara telif ödememek anlamına geliyor. LinkedIn, işe yarar kariyer haberlerini tamamen yabancıların görüşleri arasına gömüyor — metne göre bu yabancılar tam da Microsoft'un yatırım yaptığı şeylerin tanıtımını yapıyor. Reddit'te bir ürün hakkında görüş sorduğunuzda ise yanıtlar artık dil modelleriyle trol hesapların sohbeti olabilir.

"Ekranınızda neyin görüneceğini başkasının belirlemesine izin vermek, ona beyninizin anahtarını vermekle aynı şey" diyor metin.

Akışlardan önceki internet

Yazının ikinci bölümü, açıp kendini eğlendirmesini isteyebileceğiniz tek bir uygulamanın olmadığı dönemi hatırlatıyor. Onun yerine, her biri belirli bir amaç için tutulan birkaç düzine yer imi vardı: video oyunu haberleri için bir site, eğitimlerin bulunduğu bir sayfa, yeterince sık güncellenmeyen bir anime blogu, 1990'lar dizisi hakkında bir wiki.

Kötü içerik o zaman da vardı — metinde Encyclopedia Dramatica ve Rotten.com anılıyor — ama oraya ulaşmak için bilinçli bir çaba gerekiyordu. Kimse bir pankek tarifinin ya da kedi videosunun ardından ölmüş çocuk fotoğrafları veya aşırı sağ propaganda önermezdi.

Yavaş internet hâlâ orada

Bilinçli internet yok olmadı, diyor deneme; yalnızca kurumsal ağın altında kaldı. Kısa video kaydırmak yerine bloglara, RSS akışlarına ve yarım kalmış eğitimlere dönmek alışılmadık bir şeye alışmayı gerektiriyor: sonsuz olmayan ve her tıklamada yenilenmeyen içerik.

O günlerle bugün arasındaki fark okuyucu, diye bitiyor metin. Alışkanlık ancak tekrarla değişir ve yeterince dikkat verilirse bir noktada beyinde bir şey tık eder.