İnsanların çoğu geleneksel mimariyi tercih ediyor

İki binayı yan yana koyup hangisinin tercih edildiğini sorun; yanıtlar beklenen biçimde bölünmüyor. Works in Progress'te yayımlanan bir inceleme, son elli yılda yapılan görsel tercih anketlerini ele alıyor ve tekrar eden bir sonuca varıyor: neredeyse her çalışmada katılımcıların büyük çoğunluğu modernist alternatifler yerine geleneksel mimariyi seçti.

New Jersey'de doğan bir yöntem

Yazının yazarı, Create Streets'te kıdemli mimari tasarımcı olan Robert Kwolek, yöntemin izini 1979'da New Jersey'deki Metuchen kasabasına kadar sürüyor. Kasaba, Rutgers Üniversitesi Kentsel Tasarım Stüdyosu'ndan yüzlerce sokak ve binanın fotoğrafını çekmesini istemiş, sakinlerden de bunları halka açık bir toplantıda puanlamalarını istemişti. Katılımcılar küçük kasaba dokusundaki sokakları, ayrıntılı ve çeşitlilik gösteren cepheleri ve yaya ölçeğini tercih etti; kimliksiz binaları ve arabaların egemen olduğu geniş yolları beğenmedi. Metuchen daha sonra bu sonuçlara dayanan bir tasarım kodu geliştirdi.

1987'de, o dönem Cambridge öğrencisi olan ve sonraları davranış psikolojisinin önde gelen isimlerinden biri hâline gelen David Halpern, öğrencilere on iki yüz ve on iki binanın fotoğrafını gösterdi. Yüzlerin değerlendirilmesi disiplinler arasında tutarlıydı; binalarda ise mimarlık öğrencileri diğerlerinden tamamen farklı, çoğu zaman tam ters sıralama yaptı. Demografik veri toplanan anketlerde erkeklerin ve gençlerin modernizme biraz daha açık olduğuna dair zayıf bir eğilim görülüyor, ancak her grup yine de geleneksel stilleri tercih ediyor.

Rakamlar ne söylüyor

Yazıda aktarılan çalışmalar aynı yönü işaret ediyor. 1998'de İngiliz Pazar Araştırma Bürosu'nun anketi, yeni konut alıcılarının yüzde 94'ünün kendilerine gösterilen geleneksel seçeneklerden birinde yaşamayı tercih edeceğini ortaya koydu. Dört gerçek ticari binanın perspektif ve hava koşulları eşitlenerek hazırlandığı 2009 araştırmasında katılımcıların yüzde 77'si iki geleneksel tasarımı seçti; oysa her iki modernist örnek de ödül kazanmış binalardı. National Civic Art Society'nin 2020'deki Amerikan federal ve adalet sarayı binaları anketinde geleneksel tasarımlar ortalama yüzde 72 aldı.

Create Streets'in Britanya'daki anketleri Bath'ta bir ragbi stadyumu için klasik tasarım lehine 74'e 26 ve Oxford Street'teki Marks and Spencer binası için alternatif bir şema lehine 79'a 17 farkı üretti. Hollanda'da The Aesthetic City'nin 2025 araştırması, alternatiflerin yapay zekâ ile üretildiği bir düzenekte geleneksel seçenekler için ortalama yüzde 82 kaydetti. Yazı, geleneksel mimariyi tercih eden kesimi yüzde 70 ile 90 arasında tahmin ediyor.

Sınırlar ve bilmece

Kwolek kanıtların sınırlarını dikkatle anlatıyor: erken anketler çerçeveleme ve hava koşulları bakımından da farklılaşan görselleri karşılaştırdı, bir kısmı kendi kendini seçen panellere dayanıyordu, çoğu ise geleneksel mimariye yakın kuruluşların siparişiydi. Yine de yazara göre ortada bir bilmece kalıyor: neredeyse bütün mimarlık okulları modernist stilleri öğretiyor, mimarların yüzde 99'undan fazlası yalnızca bu stillerde çalışıyor ve Britanya'da 1950'lerden bu yana geleneksel üslupta neredeyse hiç kamu siparişi verilmedi.