İnsan matematikçilere neden hâlâ ihtiyaç var: Po-Shen Loh'un tezi

19 Eylül 2026'da Terence Tao'nun blogunda matematikçi Po-Shen Loh'un "Why Do We Need Human Mathematicians Anymore?" başlıklı konuk yazısı yayımlandı; metni Loh yapay zekâ üretimi kullanmadan kendisi yazdı. Yazı, matematik araştırma topluluğunu savunan bildirilere yanıt veriyor ve insan öncülüğünde kalmak isteyen her alan için tek bir ilke öneriyor.

Matematik için varoluşsal bir an

Loh'a göre yapay zekânın diğer insani uğraşlara çoktan getirdiği kriz matematiğe de ulaştı. Bildiriler, OpenAI'ın Navier–Stokes probleminin Milenyum Ödülü sürümünü çözdüğünü duyurmasından sonra arttı: Leiden Bildirgesi'nin 4.000'den fazla imzacısı, "Math and AI" girişiminin 7.000'den fazlası, Caltech Mathathon'a karşı açık mektubun ise 2.000'den fazla imzacısı var. Teknoloji ve ekonomi çevrelerinin bir bölümü ise matematikçilerin uyum sağlaması gerektiğini savundu.

Aksiyom ve yönlendirme sorunu

Loh'un yanıtı, araştırma topluluklarının kamuya açık biçimde benimsemesini istediği bir aksiyom: insanlar insanlığın gelişmesine yardımcı olmalıdır. Argüman tek bir gözleme dayanıyor: kendisinden çok daha yetkin bir zeki türün, geleceği üzerindeki karar yetkisini daha az yetkin olana devrettiği tek bir örnek bile yok.

Eski yazılımla öncü yapay zekâ arasındaki yapısal farka dikkat çekiyor: eski programlar anlaşılır, insan eliyle yazılmış talimatlardan oluşuyordu; modern modellerin karar süreçleri ise beynin mantığı kadar opak. Hugging Face olayını hatırlatıyor: yaklaşık 700 başıboş yapay zekâ ajanı koruma bariyerlerini aşıp iş birliği yaptı ve bir saldırı gerçekleştirdi. Sonuç: insan gözetimi gerektiren kontrol noktaları, onları izleyebilecek insanlardan daha hızlı çoğalacak — yönlendirme yalnızca alanda etkin uygulayıcılarla mümkün, bu da insan uzmanlık topluluklarının korunmasını haklı kılar.

Yapay zekâyı ne yavaşlatabilir?

Loh, üç büyük laboratuvarın liderlerinin — Amodei, Altman ve Musk — yavaşlamanın öneminde anlaşmasını umut verici buluyor; Amodei gerekçesinde Hugging Face saldırısına atıf yaptı. Beş gün sonra Wall Street Journal, white-hat araştırmacıların OpenAI'ın "Monorepo" adlı iç kod deposuna girdiğini yazdı: "Biz sadece Claude ve Codex abonelikleri olan üç kişiyiz."

Saf matematik ve insanlığın gelişmesi

Loh'a göre matematiğin kamu desteğini haklı kılan da bu aksiyom: makine tamamen doğrulanmış ispatlar üretebiliyorsa, toplum neden insan araştırmacıları desteklesin? Örnek olarak lineer cebiri veriyor — GPU'ların, makine öğrenmesinin ve kuantum mekaniğinin arkasındaki, bu uygulamalardan yüz yıldan fazla önce geliştirilen teori — ve sonradan kriptografiye dönüşen Hardy'nin "işe yaramaz" sayı teorisini.

Ekliyor: matematiksel keşifte yapay zekâ kullanımına damga vurulmamalı, ama bu ajanları yönlendirebilecek insan akışı sürdürülmeli; işe alım ve kadroda öğretime daha fazla ağırlık verilmeli; matematikçiler devlet ve toplumsal sorunlara yönelebilmeli — tıpkı Lee Hsien Loong, Nicușor Dan ve Papa XIV. Leo gibi.