Süni intellekt və yaradıcı ümumi məkanın dağıdılması

Qırx il ərzində proqram təminatında müəllif hüququ ilə açıqlıq kövrək, lakin işlək tarazlıqda birgə mövcud olub. Texnoloq Çester Visnevski sentyabrın 13-də şəxsi bloqunda dərc etdiyi essesində generativ süni intellektin bu tarazlığı pəncərədən bayıra atdığını iddia edir.

O xatırlayır ki, gəncliyində jurnallardan BASIC proqramlarını Commodore 64-ünə köçürür, sonra idarə etdiyi BBS üçün oyun yazmaqdan ötrü REXX-i özü öyrənirdi. Məhz bu açıq nümunələr ona proqramlaşdırmanın əsaslarını öyrənməyə imkan verdi.

Shareware-dən copyleft-ə

Açıq yayımın ilk cəhdləri yenə qapalı kodlu idi. Shareware sınaq versiyası kimi işləyirdi: sına, kiçik məbləğ ödə və tam versiyanı aç. Doom-un məşhur şəkildə shareware kimi yayılması ağızdan-ağıza kopyalama sayəsində böyük bazar yaratdı.

Açıqlıq tərəfdarları sonda müəllif hüququnu özünə qarşı çevirdilər, "copyleft" anlayışını yaratdılar və GPL, MPL, CC-SA kimi lisenziyalarla azad proqramdan istifadə edən hər kəsi eyni hüquqları törəmə əsərlərə də ötürməyə məcbur etdilər. Essedə deyilir ki, bu açıqlıq olmasaydı, müasir internet və bulud mövcud ola bilməzdi: hər bulud xidməti və şəbəkənin özəyi əvvəlki nəslin çiyinlərində dayanan törəmə əsərlərdir.

"Sosial müqavilə pozulub"

Visnevski qeyd edir ki, böyük dil modellərinin ekoloji zərəri, kibertəhlükəsizlik riskləri və dezinformasiya geniş müzakirə olunur, fundamental açıqlığın aşınması isə demək olar ki, müzakirə edilmir. Onun sözlərinə görə, LLM-lər onlayn tapdıqları hər şeyi müəllif hüququnu və lisenziyaları saymadan istehlak edir və bu lisenziyaların tələb etdiyi öhdəlikləri məcburi qaydada icra etmək istəyi görünmür.

Nəticədə paylaşmaq yükə çevrilir. GitHub-da o, AI botlarının və təcrübəsiz istifadəçilərin yaratdığı pull request seli ilə üzləşəcəyini, bunların seçilib ayıklanmasının bütün boş vaxtını alacağını deyir. İnternetdə tapılan hər şeyə isə şübhə ilə yanaşmaq lazımdır: bu, pis kod, zərərli kitabxana, məlumatları üçüncü tərəfə ötürən alət və ya başqasının oğurlanmış işi ola bilər.

Yeni rəqəmsal İntibaha doğru

Mövcud lisenziyalar qüsursuz deyil, etiraf edir müəllif, amma məhkəmədə tətbiq oluna bildikləri sübuta yetirilib və yaradıcıya öz əsəri üzərində real güc verir. Süni intellektin "nəhəngində" əridilən etik prinsiplər isə itir və açıqlıq, əsl əməyi qoyanlara heç bir tanınma olmadan sərvəti və gücü daha da mərkəzləşdirmək vasitəsinə çevrilir.

Son 35 ilin açıqlığı onlayn dünyada faydalandığımız demək olar ki, hər şeyi yaradıb, yazır o. Bunun itirilməsi onun "rəqəmsal qaranlıq dövr" adlandırdığı vəziyyətə aparır; buna görə də müəllifləri, proqramçıları, texnoloqları və rəssamları çox şey itirilməzdən əvvəl yeni rəqəmsal İntibah yaratmağa çağırır. Əks halda bizi "Fahrenheit 451-in qəribə şəkildə təhrif edilmiş versiyası" gözləyir.