Holoqrafik prinsip reallıq barədə nə deyir

Quanta Magazine 25 sentyabrda fizika jurnalisti Çarli Vudun holoqrafik prinsip haqqında essəsini dərc edib. Mətn kosmosun hər hansı bölgəsinin daxilinin yalnız səthi ölçməklə bərpa oluna biləcəyi fikrini araşdırır. Müəllif bunu nəzəri fizikada son 30 ilin ən dərin təklifi adlandırır.

Prinsip nə deyir

Holoqrafiyaya görə, qutunun səthindəki ölçmələr içəridə baş verən hər şeyi üzə çıxarır: qaz molekullarından toqquşan qara dəliklərə qədər. Həcmi dolduran maddə miqdarı onun sərhədini örtmək üçün lazım olan boyaya bərabər olardı və bu, kvadrat metrlə kub metr arasındakı fərqi silirdi. Çindəki Çinxua Universitetinin nəzəriyyəçisi Bartek Çex bunu beyin kompüter tomoqrafiyasına bənzədir: quruluş içəriyə baxmadan bərpa olunur.

Mülahizə qravitasiyadan başlayır. Elektromaqnetizmdə müsbət və mənfi yüklər bir-birini neytrallaşdırır, ona görə müxtəlif daxili düzülüşlər səthdə eyni sahə yaradır. Kütlənin mənfi qarşılığı yoxdur, buna görə sərhəddəki fəza-zaman əyriliyi içəridəki əsl düzülüşü həmişə üzə çıxarır. Kanadadakı Perimeter Nəzəri Fizika İnstitutundan Loran Freydelin sözlərinə görə, holoqrafiyanı inandırıcı edən məhz budur.

Qara dəliklər və AdS/CFT

İlk işarələr 1970-ci illərdə göründü: Ceykob Bekenşteyn və Stiven Hokinq qara dəliklərin entropiyasını hesablayıb gördülər ki, o, həcmlə deyil, səthin sahəsi ilə birlikdə artır. 1990-cı illərdə Stenford Universitetinin fiziki Leonard Sasskind qara dəliyin sözün əsl mənasında holoqram olduğunu irəli sürdü.

İkinci dayaq AdS/CFT uyğunluğudur. Anti-de Sitter fəzası elə əyilib ki, onun sonsuz həcmi sonlu qar şüşəsinə sığır; içəridə hissəciklər qravitasiya yaradır, bərk səthdə isə qravitasiya yoxdur. 1990-cı illərin sonunda dərc olunan üç məqalə bu iki dünyanın riyazi olaraq eyni olduğunu göstərdi.

Reallığın üç oxunuşu

Kainatımız sürətlə genişlənir və holoqramın proyeksiya oluna biləcəyi aydın səthi yoxdur. Pensilvaniya Universitetindən Vicay Balasubramaniam üç variant sadalayır: həqiqi olan kvant səthidir, həqiqi olan qravitasiya həcmidir, ya da heç biri. Ən məşhur oxunuşda fəza, yaxından baxanda molekullara parçalanan su qədər aldadıcıdır.

İkinci variant holoqrafiyanı riyazi təsadüfə çevirir, üçüncü isə həm qravitasiyanı, həm kvant mexanikasını hələ bilinməyən daha dəqiq nəzəriyyənin qaralaması sayır. Son modellər bütün ölçüləri vahid kvant nöqtəsinə sıxır.