Stateless MCP protokola marağı artırdı: bir həftədə üç alət

Saymon Uilison (Simon Willison) 31 iyul 2026-cı il tarixli yazısında Model Context Protocol-ün (MCP) "vəziyyətsiz" (stateless) versiyasının protokola olan marağını necə yenidən artırdığını təsvir edib. Yeni spesifikasiya çərşənbə axşamı, iyulun 28-də buraxılıb — rəsmi olaraq 2026-07-28 versiyası, yəni MCP 2.0 — və bu, protokolun yarandığı gündən bəri ən mühüm dəyişiklikdir.

Nə dəyişdi

MCP — Anthropic şirkətinin 2024-cü ilin noyabrında LLM əsaslı agentlərə alətlər təqdim etmək üçün tanıtdığı standartdır. 2025-ci ildə protokol böyük maraq qazandı, sonra isə qismən Anthropic-in Skills xüsusiyyətinin kölgəsində qaldı, çünki terminala və curl-a çıxışı olan agent eyni işlərin çoxunu daha çevik yerinə yetirə bilir. Köhnə, sessiyaya əsaslanan MCP iki HTTP sorğusu tələb edirdi: birinci — sessiya identifikatoru (Mcp-Session-Id) almaq üçün initialize, ikinci — aləti çağırmaq üçün həmin sessiya başlığı ilə sorğu. Vəziyyətsiz versiya bunu tək POST sorğusuna endirir: MCP-Protocol-Version: 2026-07-28, Mcp-Method: tools/call və Mcp-Name başlıqları, klient məlumatı isə gövdədəki _meta blokuna keçib. Uilisonun fikrincə, bu, həm klientin, həm serverin tətbiqini xeyli sadələşdirir və miqyaslana bilən veb tətbiqlərə daha uyğundur: server artıq sessiya vəziyyətini saxlamağa məcbur deyil.

Bir həftədə üç alət

Uilison yeni spesifikasiya üzərində üç layihə qurub. mcp-explorer — MCP serverlərini öyrənmək üçün Python ilə yazılmış CLI alətidir; uvx vasitəsilə quraşdırma olmadan işləyir və alətləri sadalamağa, araşdırmağa və çağırmağa imkan verir. datasette-mcp — hər hansı Datasette nüsxəsinə /-/mcp son nöqtəsi əlavə edən plaqindir; üç alət təqdim edir: list_databases(), get_database_schema() və hələlik yalnız oxuma üçün execute_sql(). Üçüncüsü, llm-mcp-client, onun LLM aləti üçün alfa plaqinidir: bir əmrlə agent verilənlər bazasına bir neçə SQL sorğusu göndərdi və "neçə qeyd var" sualına 151 cavabını verdi.

Niyə yenidən MCP

Uilison hesab edir ki, MCP alətlərini yoxlamaq və nəzarət etmək, məhdudiyyətsiz shell və internet çıxışı olan agentdən qat-qat asandır. 2025-ci ildə o, MCP-də prompt injection riskləri və "ölümcül üçlük" barədə yazmışdı; bu gün ümumi agentlər ixtiyari əmrlər yerinə yetirə bildiyi halda, MCP vasitəsilə agentin imkanlarını anlamaq daha asandır. Həssas tətbiqlərdə MCP-yə daha çox arxalanmağı planlaşdırır.