25 წლის ვიდეო-პატენტი ამოიწურა — ლინუქსს იურიდიული თავის ტკივილი შეუმცირდა

მულტიმედიის მუშაობა ლინუქსზე რთულია — არა მხოლოდ ტექნიკურად, არამედ იურიდიულადაც: პატენტებით დაფარული კოდეკების გავრცელება სამართლებრივ კითხვებს აჩენს. კომპანიებს, როგორიც Microsoft-ია, შეუძლიათ ლიცენზია იყიდონ და ტექნოლოგია პროდუქტში ჩააშენონ; თავისუფლად გადმოსატვირთავი და გადასაცემი ლინუქსის დისტრიბუტივებისთვის კი ეს პრაქტიკულად შეუძლებელია. დეველოპერები ათწლეულებია გვერდულ გზებს ეძებენ — თუ ოდესმე დისტრიბუტივის დაყენების შემდეგ კოდეკებისთვის მესამე მხარის რეპოზიტორიები ჩართეთ, სწორედ ამ შეზღუდვას შეხვდით.

XDA-ს ცნობით, ამ შემაფერხებელ პატენტებს შორის ერთი — 2001 წლის ბრაზილიური პატენტი — ახლახან ამოიწურა; სწორედ ის უშლიდა ხელს DivX ვიდეოს მსოფლიო მასშტაბით პატენტურ თავისუფლებას.

Siemens-ის პატენტი 2001 წლიდან

2001 წლის 9 აპრილს Siemens AG-მ დაარეგისტრირა ბრაზილიური პატენტი BR PI0109962-0, სახელწოდებით „დროთა განმავლობაში თანმიმდევრული გამოსახულებებიდან სურათის ინფორმაციის შენახვისა და დამუშავების პროცესი“. პატენტი შედიოდა MPEG-4 Visual-ის საპატენტო პორტფოლიოში, რომელსაც MPEG LA მართავდა (შემდგომში Via Licensing Alliance). MPEG LA-ს 2025 წლის ოქტომბრის დოკუმენტში პირველივე გვერდზე ბოლო ორი მოქმედი პატენტი იყო მითითებული: Dolby-ს BR PI0113271-7, რომლის ვადა 2026 წლის 26 იანვარს ამოიწურა, და Siemens-ის პატენტი. 2026 წლის 19 ივლისს ეს უკანასკნელიც ამოიწურა და ამ ტექნოლოგიის მსოფლიო პატენტური თავისუფლების გზაზე ბოლო დაბრკოლება მოიხსნა. XDA-ის ავტორია საიმონ ბატი; მასალა 2026 წლის 14 აგვისტოს გამოქვეყნდა.

რატომ ჰქმნიდა ეს პრობლემას

Xvid უჩვეულო შემთხვევაა: თავად პროგრამა თავისუფალი და ღია კოდისაა, მაგრამ კანონები არეგულირებდა, რისი გაკეთება შეიძლებოდა მისით. უფლებების მფლობელები ჰონორარს ითხოვდნენ კონკრეტულ ქვეყნებში გაყიდულ და წარმოებულ MPEG-4 დეკოდერებსა და ენკოდერებზე. ლინუქსის საზოგადოება კედელს არ წააწყდა — Fedora-მ xvidcore 2023 წელს, ჯერ კიდევ მოქმედი პატენტის დროს გამოაქვეყნა — თუმცა პატენტის ამოწურვა ნიშნავს, რომ ამ ტექნოლოგიის გავრცელება ამ კონკრეტული იურიდიული შეშფოთების გარეშე შეიძლება.

რა არ იცვლება

პატენტი MPEG-4 Part 2-ს ეხებოდა, არა თანამედროვე სტანდარტს: ვიდეო, რომელსაც დღევანდელ სისტემებზე H.264/AVC-ით ვუყურებთ, MPEG-4 Part 10-ზე მუშაობს და დღემდე პატენტებითაა დაფარული. შესაბამისად, MP4 ფორმატი პატენტურად თავისუფალი არ ხდება და ლინუქსის დისტრიბუტივებს მისი შეზღუდვების გარეშე გავრცელების უფლება არ აქვთ.

XDA-ს დასკვნა თავშეკავებულია: ლინუქსის მომხმარებლებისთვის ან MP4-ის საპატენტო სამართლისთვის ბევრი რამ არ შეიცვლება, ბრაზილიის გარეთ კი ცვლილებას ვერც შეამჩნევთ. მნიშვნელობა იმაშია, რომ ერთმა პატენტმა, მეოთხედი საუკუნის წინ დარეგისტრირებულმა, ღია წყაროს პროგრამულ უზრუნველყოფას თავს ტკივილს ოცდახუთი წლის შემდეგაც აყენებდა.