ატლანტიკის „ცივი ლაქა“ — AMOC-ის შესუსტების ახალი ნიშანი

ატლანტიკის ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში, გრენლანდიისა და ისლანდიის სამხრეთით, წყლის დიდი ზოლი სხვა მიმართულებით იქცევა: სანამ ოკეანე თბება, ის გრილდება. ამ მოვლენას მეცნიერები „ცივ ლაქას" ან „დათბობის ხვრელს" უწოდებენ. CNN-ის მიერ 12 ივნისს გაშუქებული ახალი კვლევის მიხედვით, ანომალია ოკეანის დინებების სისტემის შესუსტების სიგნალია და არა ლოკალური ამინდის ეფექტი.

თითქმის ერთი გრადუსი გაგრილება 1900 წლიდან

კვლევის მიხედვით, „ცივი ლაქა" 1900 წლიდან თითქმის 1 გრადუსი ცელსიუსით (1.8 F) გაცივდა. მეცნიერები დიდხანს კამათობდნენ ორ ახსნაზე: ზედაპირიდან სითბოს დაკარგვა ქარებისა და ღრუბლების ცვლილების გამო, თუ ატლანტიკის მერიდიანული გადამტანი ცირკულაციის (AMOC) შესუსტება — იმ გიგანტური კონვეიერის, რომელიც თბილ წყალს ტროპიკებიდან ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში გადააქვს, სადაც ის გრილდება, ჩადის და სამხრეთით ბრუნდება.

კვლევის ავტორებმა ინსტრუმენტებითა და თანამგზავრებით მიღებული ოკეანის სითბოს მონაცემები კლიმატურ მოდელებს შეუთავსეს. აღმოჩნდა, რომ გაგრილება არა მხოლოდ ზედაპირზე, არამედ ოკეანის სიღრმეშიც ხდება, სადაც ქარებისა და ღრუბლების გავლენა გაცილებით სუსტია. „ის ცვლის ოკეანის მიერ სითბოს გადატანას", — ამბობს კვლევის ავტორი შტეფან რამშტორფი, პოტსდამის უნივერსიტეტის ფიზიკისა და ოკეანეების პროფესორი.

რას ნიშნავს სისტემის გაჩერება

კვლევები აჩვენებს, რომ AMOC სუსტდება, რადგან გლობალური დათბობა ყინულს ადნობს და ოკეანეში მტკნარი წყლის მოზღვავებას იწვევს — ეს არღვევს სითბოსა და მარილიანობის ბალანსს, რომელიც სისტემას ამოძრავებს. ზოგი მეცნიერი აფრთხილებს, რომ სისტემა გარდამტეხ წერტილს უახლოვდება, შესაძლოა უკვე ამ საუკუნეში. მისი გაჩერება გლობალური კატასტროფა იქნებოდა: ზღვის დონის დაჩქარებული აწევა აშშ-ის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ევროპის ზამთარში ღრმა გაყინვა და აფრიკის მუსონის ცვლილება, რაც ხანგრძლივ გვალვებს გამოიწვევდა.

საბოლოო სიტყვა ჯერ არ არის

CNN-ის მიერ მოყვანილი დამოუკიდებელი მკვლევარები ამბობენ, რომ კვლევა ამტკიცებს კავშირს, მაგრამ საკითხს არ წყვეტს. უტრეხტის უნივერსიტეტის რენე ვან ვესტენი აღნიშნავს, რომ ადრინდელი ნაშრომები აჩვენებდნენ, რომ „ცივი ლაქა" მხოლოდ ატმოსფერული პირობებითაც შეიძლება წარმოიქმნას, თუმცა სხვადასხვა მონაცემთა ნაკრებზე თანმიმდევრული შედეგები დასკვნებს უფრო მდგრადს ხდის. ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯის დევიდ თორნალი აფრთხილებს, რომ რეალური მონაცემების სიმცირის გამო ნაკრებები „უფრო კარგ მიახლოებად, ვიდრე რეალობის სრულყოფილ ასახვად" უნდა მივიჩნიოთ. ბრიტანეთის მეტეოროლოგიური სამსახურის უფროსი კლიმატოლოგი ჯონათან ბეიკერი კი ამბობს, რომ ნაშრომი AMOC-ის წვლილის მტკიცებულებას ამატებს, „საკითხის საბოლოოდ გადაწყვეტის ნაცვლად".