ალბანეთში კუშნერის კურორტის ქონება დააყადაღეს, პროტესტი მეშვიდე დღეა გრძელდება

ალბანეთის ანტიკორუფციულმა პროკურატურამ გაყინა კომპანია Albania Land Development-ის საბანკო ანგარიშები. კომპანიამ ჯარედ კუშნერის მხარდაჭერილი ლუქს-კურორტისთვის სანაპირო ნაკვეთები იყიდა, პროექტის წინააღმდეგ საპროტესტო აქციები კი ზედიზედ მეშვიდე დღეს გრძელდება. პრევენციული დაყადაღება SPAK-მა, კორუფციისა და ორგანიზებული დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის სპეციალურმა პროკურატურამ, დაავალა დაცულ სანაპირო ზონაში მიწის საკუთრების მოპოვების გამოძიების ფარგლებში.

ორი პროექტი ერთ სანაპიროზე

ვლორას ყურესთან მდებარეობს საზანი — ალბანეთის უდიდესი კუნძული, დაახლოებით 5,7 კვადრატული კილომეტრი. 2024 წლის დეკემბერში პრემიერ-მინისტრ ედი რამას თავმჯდომარეობით მოქმედმა კომიტეტმა სტრატეგიული ინვესტორის სტატუსი მიანიჭა Atlantic Incubation Partners-ს, რომელიც კუშნერის Affinity Partners-თანაა დაკავშირებული — Aman-ის ბრენდის ეკო-კურორტისთვის, რომლის ღირებულება დაახლოებით 1,4 მილიარდი ევროა. უფრო დიდი ნაწილი მატერიკზეა, ზვერნეცის მახლობლად, სადაც Albania Land Development-მა ახლა გამოძიებული ნაკვეთები შეაგროვა; კონსერვატორები Pishe Poro-Narta-ს დაცულ ლანდშაფტს ხმელთაშუაზღვის ერთ-ერთ ბოლო შედარებით ხელუხლებელ სანაპირო ჭაობად მიიჩნევენ — ფლამინგოებითა და 200-ზე მეტი გადამფრენი ფრინველის სახეობით. PPNEA-BirdLife Albania-ს ეკოლოგმა ჯონი ვორპსიმ პროექტი აღწერა როგორც დაახლოებით 10 000 სასტუმრო ნომერი და ვილა, რაც, მისი თქმით, „ამ ველურ რეგიონს სრულად გაანადგურებს“.

დაყადაღება და ფული მის უკან

Albania Land Development-ს ფლობენ სირიაში დაბადებული, კატარის მოქალაქეობის მქონე ძმები მუტაზ და რამეზ ალ-ხაიატები. ერთი წყაროს ცნობით, გაყინული თანხა მიწისთვის გადახდილი დაახლოებით 195 მილიონი დოლარია, თუმცა SPAK-ს ეს არ დაუდასტურებია. SPAK-მა 2 ივნისს განაცხადა, რომ გახსნა საქმე ვიოსა-ნარტას ტერიტორიის დაცული სტატუსის 2024 წლის ცვლილებებზე, მიწის მესაკუთრეობის მოპოვების წესსა და თანხების წარმომავლობაზე. იმავე წელს პარლამენტმა მიიღო სპეციალური კანონი, რომელმაც საზანი და Pishe Poro-Narta გადააკლასიფიცირა ფართომასშტაბიანი განვითარების დასაშვებად — სწორედ ამან შესაძლებელი გახადა სტრატეგიული ინვესტორის სტატუსის მინიჭება.

პროტესტი და პოლიტიკური შედეგები

აპრილის ბოლოს მატერიკზე არსებულ ტერიტორიაზე ექსკავატორები და თვითმცლელი მანქანები შევიდნენ: იჭრებოდა მისასვლელი გზები, იჩეხებოდა ფიჭვი — გარემოზე ზემოქმედების დასრულებული შეფასების გარეშე. BirdLife International-ის ცნობით, მშენებლობამ ნარტას ლაგუნის ზღვასთან დამაკავშირებელი ორი არხიდან ერთი ჩაკეტა. პროტესტი მაისის ბოლოს დაიწყო, მას შემდეგ რაც დეველოპერებმა ტერიტორია ეკლიანი მავთულით შემოავლეს და სანაპიროზე წვდომა დაბლოკეს; 30 მაისს გავრცელდა კადრები, სადაც კერძო დაცვის თანამშრომლები პროტესტანტს ურტყამენ და მიწაზე თრევენ.

ხელისუფლებამ ორი კერძო დაცვის კომპანიის ლიცენზია გააუქმა და 32 წლის დაცვის თანამშრომელი დააკავა. ტირანაში, რამას ოფისთან, ათასობით ადამიანი შეიკრიბა ლოზუნგით „ალბანეთი არ იყიდება“ და მოითხოვდა პროექტის გაუქმებას. რამამ უარი თქვა გეგმის შეჩერებაზე, დაცვის თანამშრომლების ქცევას „საზიზღარი“ უწოდა და თქვა, რომ ინვესტორები „თავიანთ უფლებებში არიან“. ევროკომისიამ პროექტი ალბანეთის გაწევრიანების მოლაპარაკებებს დაუკავშირა და გააფრთხილა, რომ ქვეყანამ არ უნდა შეარყიოს 27-ე თავის — გარემოსა და კლიმატის — დახურვის კრიტერიუმები.