კრეატინი და ტვინი: კვლევები უფრო მაღალ ენერგიასა და ნელი კოგნიტურ დაქვეითებაზე მიუთითებენ

2025 წლის მიმოხილვამ Journal of Psychiatry and Brain Science-ში და პილოტურმა კვლევამ Alzheimer's & Dementia: Translational Research and Clinical Interventions-ში ერთად მოაგროვა მტკიცებულებები იმის შესახებ, თუ რას აკეთებს კრეატინი ტვინში. ამ დანამატს უმეტესობა კუნთებისთვის ყიდულობს, კვლევები კი ნეირონების ენერგეტიკულ ცვლას ეხება.

რატომ სჭირდება ტვინს კრეატინი

ტვინი ორგანიზმის ენერგიის დაახლოებით 20%-ს მოიხმარს, თუმცა მასის მხოლოდ 2%-ს შეადგენს; ნეირონებს ენერგიის მნიშვნელოვანი მარაგი არ აქვთ და ATP-ის უწყვეტ მიწოდებაზე არიან დამოკიდებული. კრეატინი უჯრედებში შედის და ფოსფოკრეატინად გარდაიქმნება, რომელსაც კრეატინკინაზა რღვევს ATP-ის აღსადგენად. კუნთში ეს სისტემა ხანმოკლე, აფეთქებითი ძალისხმევისთვის საჭირო ენერგიას აწვდის; ნეირონებში კი ის გადაუდებელი რეზერვის როლს ასრულებს მაღალი დატვირთვის დროს — სწრაფი აქტივობისას ან მეხსიერების ჩაწერისას. როცა ტვინში კრეატინი არასაკმარისია, მაღალი ინტენსივობით მომუშავე ნეირონები ენერგიის ზღვარს აღწევენ და დამუშავება ნელდება.

რა იცვლება ალცჰაიმერის დაავადების დროს

ალცჰაიმერის მქონე პაციენტების ტვინში ფოსფოკრეატინის დონე მნიშვნელოვნად დაბალია, ვიდრე ასაკით შედარებულ ჯანმრთელ ადამიანებში, ხოლო კრეატინკინაზას აქტივობა დაავადებულ ქსოვილში შემცირებულია. მიტოქონდრიების დისფუნქცია ამ ნეირონებში იწვევს ბიოენერგეტიკულ კრიზისს. კრეატინის სისტემას ეს დეფიციტი ნაწილობრივ კომპენსირება შეუძლია, რადგან ATP-ს სრულად ფუნქციონირებადი მიტოქონდრიებისგან დამოუკიდებელი გზით აწვდის.

კლინიკური კვლევები

კანზასის უნივერსიტეტის სამედიცინო ცენტრის CABA კვლევამ შედეგები 2026 წლის დასაწყისში გამოაქვეყნა. კლინიკურად დადასტურებული ალცჰაიმერის მქონე ოცმა პაციენტმა რვა კვირის განმავლობაში ყოველდღიურად 20 გრამი კრეატინის მონოჰიდრატი მიიღო და ამ პერიოდის შემდეგ დახარისხების, კითხვისა და ყურადღების ტესტებში უკეთესი შედეგი აჩვენა. მაგნიტურ-რეზონანსული სპექტროსკოპიით დადგინდა, რომ ტვინში ფოსფოკრეატინის დონე გაიზარდა — ეს ადასტურებს, რომ პერორალურად მიღებული კრეატინი ჰემატოენცეფალურ ბარიერს კვეთს. 2026 წლის მრავალცენტრიან, პლაცებო-კონტროლირებად კვლევაში 240 ადრეული სტადიის ალცჰაიმერის მქონე მონაწილე მონაწილეობდა: დღეში 5 გრამი კრეატინის თორმეტკვირიანმა კურსმა ტვინის ფოსფოკრეატინი 10–15%-ით გაზარდა, ხოლო სამკურნალო ჯგუფის კოგნიტური მაჩვენებლები პლაცებოს ჯგუფთან შედარებით დაახლოებით 30%-ით ნელა უარესდებოდა. CABA პილოტური კვლევა მცირე ნიმუშით ჩატარდა, ხოლო მიმოხილვა აღნიშნავს, რომ ტვინისთვის შესაძლოა სტანდარტულ 5 გრამზე მაღალი დოზები იყოს საჭირო.

ალცჰაიმერის მიღმა

ძილის დეპრივაცია ამ პირობებს შორის ყველაზე შესწავლილია: Scientific Reports-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ კრეატინის ერთმა დოზამ ძილის ნაკლებობის დროს კოგნიტური მაჩვენებლები გააუმჯობესა. 2025 წლის კვლევაში დღეში 5 გრამი კრეატინი დეპრესიის კოგნიტურ-ქცევითი თერაპიის დამატებით საშუალებად შეისწავლეს და დეპრესიის სიმპტომების მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება დაფიქსირდა.

შედეგად იკვეთება იაფი და ფართოდ გამოყენებული დანამატის სურათი, რომლის გავლენა ტვინზე ძირითადად სპეციალიზებულ ლიტერატურაშია დოკუმენტირებული და არა შეფუთვაზე — და დარგის სურათი, სადაც მცირე კვლევებმა პერსპექტიული, თუმცა ჯერ არასაბოლოო შედეგები მისცა.