„დოფამინის ფრეკინგი”: როგორ ასახელებს ბლოგი დიზაინისა და კულტურის დამოკიდებულებას

ინტერნეტ-კულტურაზე დაწერილმა ბლოგ-პოსტმა სახელი დაარქვა ნაცნობ განცდას — „დოფამინის ფრეკინგი". ავტორი, რომელიც ფსევდონიმით „german s." წერს, ამ ტერმინს ასე განსაზღვრავს: უზარმაზარი, არაპროპორციული რესურსების — ფულის, ანალიტიკის, ოპტიმიზაციის, მინ-მაქსინგის, საზოგადოებრივი აზრის აგრეგაციის — ჩაქსოვა ადრე ჩვეულებრივ ან რთულ, მრავალშრიან აქტივობაში, რათა ძალით გამოიწუროს ყველაზე სუფთა და კონცენტრირებული დოფამინის დოზა — დოფამინის გარდა არაფრის გათვალისწინების გარეშე.

მეტაფორა, ნასესხები მოპოვების ინდუსტრიიდან

ავტორის თქმით, ტერმინი ერთ გვიან საღამოს, Discord-ჩატში დაიბადა, როცა ის ცდილობდა აეხსნა რაღაც, რასაც სიტყვებით ვერ გამოხატავდა. შედარება განზრახულია: ნამდვილი ფრეკინგის მსგავსად, ეს პრაქტიკა მავნეა ყველაფრის გრძელვადიანი ჯანმრთელობისთვის, რასაც შეეხება, თუმცა მოკლევადიანად ძალიან ინტენსიურ, კონცენტრირებულ შედეგს იძლევა — დოფამინს ან ნავთობს.

თავიდან მან ტერმინი „sloptimization" გამოიყენა — მისი აზრით, ასე უწოდებენ AI მოდელების ოპტიმიზაციას ბენჩმარკების გასავლელად — მაგრამ ეს სიტყვა ზიანს ვერ აღწერს. ალტერნატივები, როგორიცაა კომოდიფიკაცია, გადამეტებული მოხმარება ან ადამიანური გამოცდილების ინდუსტრიალიზაცია, მას ზედმეტად მშრალ, ეკონომიკურ ტერმინებად მიაჩნია. იდეა Metta Beshay-ის ვიდეოებმა შთააგონა — ნარკოტიკებისა და მათი თავდაპირველი კულტურული კონტექსტის შესახებ. საუკუნეების განმავლობაში გარკვეულ კულტურებში გამოყენებული ნივთიერებები უფრო დამანგრეველი გახდა კონტექსტიდან ამოღების შემდეგ, რაც, მისი აზრით, ინდუსტრიალიზაციისა და კულტურული წაშლის შედეგია.

მარწყვის ტესტი

პოსტის მთავარი მაგალითი მარწყვია. ცალკეული მარწყვები განსხვავდებიან ფერით, სიტკბოთი, მჟავიანობით, არომატით, სიმკვრივითა და წვნიანობით და ათასობით ნაერთს შეიცავენ. ამოიღე ის ნაერთი, რომელიც ყველაზე მეტად მარწყვს მოგაგონებს, შექმენი მისი იაფი სინთეზი და ჩასვი ყველგან — მიიღებ მარწყვის არომატის კონცენტრირებულ დოზას. სწორედ ამას აკეთებს კვების მრეწველობა, აღნიშნავს ავტორი.

ქრება ყველაფერი დანარჩენი: ტექსტურა, არასრულყოფილება, კარგი მარწყვის პოვნის იღბალი, ბებიის ჯემის ბავშვობის მოგონებაც კი. მომხმარებლებმა შეიძლება ვერ შეამჩნიონ სხვაობა, ამჯობინონ შემცვლელი და საბოლოოდ ბაზარზე ნამდვილი მარწყვი ვეღარ იპოვონ — დაახლოებით 500 ინდივიდუალური გამოცდილება ერთ საერთო შეგრძნებად იკუმშება. თემებზე, მუსიკაზე, ვიდეოსა და ვებგვერდებზე გადატანისას, მისი თქმით, შედეგი ჰომოგენური კულტურაა, რომელსაც „აზრი და კავშირი აკლია".

როგორ თიშავს ავტორი ამას საკუთარ ცხოვრებაში

ავტორი აღიარებს, რომ თვითონაც მონაწილეობდა ამაში: ოპტიმიზაცია და პრობლემების „ამოხსნა" ცალსახად კარგად მიიჩნეოდა. მისი რეაქცია შემავალი ინფორმაციის შემცირებაა — შლის არხებსა და ფიდებს, რომლებიც აბრაზებენ ან მის ემოციურ ტრიგერებს იყენებენ, შლის აპებს და თავისთვის წესებს ადგენს, რას მოიხმარს და რას არა. მზა გადაწყვეტას არ გვთავაზობს — მხოლოდ იმ აზრს, რომ ნიმუშის შემჩნევა პირველი ნაბიჯია. ტერმინი შეიძლება ექსცენტრული ჩანდეს, აღიარებს ის, „მაგრამ მოკლე ვიდეოებს ხომ ,ტვინის ლპობას' ვეძახით — მაშინ რატომაც არა".