მარჟან სატრაპი, „პერსეპოლისის“ ავტორი, 56 წლის ასაკში გარდაიცვალა

მარჟან სატრაპი, ფრანგულ-ირანელი ავტორი და კინორეჟისორი, რომელიც ყველაზე მეტად გრაფიკული რომანითა და ფილმით „პერსეპოლისი“ გახდა ცნობილი, 56 წლის ასაკში გარდაიცვალა — ქმრის სიკვდილიდან ერთი წლის შემდეგ. „მარჟან სატრაპი სევდისგან გარდაიცვალა მატიას რიპას, მისი ქმრისა და მისი ცხოვრების სიყვარულის გარდაცვალებიდან ერთ წელიწადზე ცოტა მეტი ხნის შემდეგ“, — განუცხადა AFP-ს მისი ახლო წრის წევრმა ხუთშაბათს.

რაშტიდან პარიზამდე

სატრაპი 1969 წელს დაიბადა ირანის ჩრდილოეთით, ქალაქ რაშტში. საფრანგეთში 1994 წელს ჩავიდა და 2006 წელს ფრანგული მოქალაქეობა მიიღო. ირანის თეოკრატიული ხელისუფლების ღია კრიტიკოსი, „პერსეპოლისში“ ის საკუთარ ბავშვობას ეყრდნობა: წიგნი მოგვითხრობს თეირანში გატარებულ ადრეულ წლებზე და იმ შეზღუდვებზე, რომლებიც 1979 წლის რევოლუციის შემდეგ ირანის ისლამურმა ხელმძღვანელობამ დააწესა, სანამ მშობლებმა ის ევროპაში გაგზავნეს და ემიგრაციაში ცხოვრება დაიწყო. საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა მას „დიდი მხატვარი, რომელმაც თავისი ირანული ბავშვობა უნივერსალურ ისტორიად აქცია“ უწოდა.

კანი, ოსკარის ნომინაცია და მიძღვნა ირანელებს

„პერსეპოლისის“ 2007 წლის ანიმაციურმა ადაპტაციამ, რომელიც ვინსენტ პარონოსთან ერთად გადაიღო, კანის კინოფესტივალის ჟიურის პრიზი მოიპოვა და „ოსკარზე“ იყო ნომინირებული. „მიუხედავად იმისა, რომ ეს უნივერსალური ფილმია, მინდა ეს პრიზი ყველა ირანელს მივუძღვნა“, — თქვა მაშინ სატრაპიმ.

„მარჟანი არაჩვეულებრივი მხატვარი და მომხიბვლელი ქალი იყო, რომელიც განასახიერებდა შემოქმედების სიხარულს, ემიგრაციის სევდასა და მტკივნეულ მოგონებებს. დილით მას გლოვობთ“, — განუცხადა AFP-ს კანის ფესტივალის გენერალურმა დელეგატმა ტიერი ფრემომ.

მისი შემოქმედება ირანს სცდებოდა: 2019 წელს გადაიღო ბიოგრაფიული ფილმი „რადიოაქტიური“ რადიოაქტივობის პიონერ მკვლევარზე და ნობელის ლაურეატზე მარი კიურზე. ის მხატვარიც იყო და 2020 წელს ტილოების სერია გამოფინა.

„ქალი, სიცოცხლე, თავისუფლება“

სატრაპი აქტიურად უჭერდა მხარს ირანში 2022 წელს გაჩენილ პროტესტს, რომელიც 22 წლის ქურთი ქალის მაჰსა ამინის გარდაცვალებას მოჰყვა — ის ციხეში დაიღუპა მას შემდეგ, რაც ქალებისთვის დადგენილი ჩაცმის წესების დარღვევაში დაადანაშაულეს. სატრაპიმ შეადგინა გრაფიკული ისტორიების კრებული „ქალი, სიცოცხლე, თავისუფლება“ მოძრაობის შესახებ, რომელიც ინგლისურად 2024 წელს გამოვიდა, და იმავე წელს პარიზში ამინის გარდაცვალებიდან ორი წლისთავისადმი მიძღვნილ აქციაში მიიღო მონაწილეობა. „ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ ეს რეჟიმი გაქრეს“, — ამბობდა ის, თუმცა ხაზს უსვამდა, რომ ეს ერთ ღამეში ვერ მოხდება. „მნიშვნელოვანია, იმედი შევინარჩუნოთ“.

ციხეში მყოფი ნობელის მშვიდობის ლაურეატის ნარგეს მოჰამადის ფონდმა მას „ფემინიზმის, ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლების უშიშარი ხმა“ უწოდა და დასძინა, რომ „მისი სიმამაცე მის სიცოცხლეს ბევრად გასცდება“.

2025 წლის დასაწყისში სატრაპიმ უარი თქვა საფრანგეთის უმაღლეს სამოქალაქო ჯილდოზე, საპატიო ლეგიონზე, ქვეყანას „თვალთმაქცობაში“ დაადანაშაულა ვიზის იმ პოლიტიკის გამო, რომელიც დისიდენტებს ირანიდან საფრანგეთში მგზავრობის საშუალებას არ აძლევდა. ქმრის გასული წლის 8 აპრილს გარდაცვალების შემდეგ მან დააარსა მატიას და მარჟან რიპა-სატრაპის კინოფონდი უცხოელი სტუდენტებისთვის, რომლებსაც პარიზში კინოს შესწავლა სურთ.