როგორ შეამცირა დელიმ ელექტროენერგიის დანაკარგები 50%-დან 5-6%-მდე

ინდოეთის დედაქალაქ დელიში ელექტროენერგიის დანაკარგები 2002 წლის 50%-ზე მეტიდან 2026 წელს 5-6%-მდე შემცირდა. IEEE Spectrum-ის მიმოხილვის მიხედვით, დღეს ქალაქის მაჩვენებელი საფრანგეთისა და ბელგიის დონეზეა, ქსელის საიმედოობის ინდექსი კი 70%-დან 99,9%-ზე მეტზე გაიზარდა.

რატომ კარგავდა ქსელი ენერგიის ნახევარს

2002 წელს დელის თითქმის 100-წლიანი ქსელი ძველ ხაზებსა და ტრანსფორმატორებს ეყრდნობოდა. დანაკარგის მთავარი მიზეზი ტექნიკური იყო: ძრავებისა და სხვა მოწყობილობების მიერ მოხმარებული რეაქტიული სიმძლავრე ხაზში დენს ზრდიდა, დენი კი გამტარს აცხელებდა და ენერგია სითბოდ იკარგებოდა. ძაბვის ვარდნა მოწყობილობებს კიდევ უფრო მეტი დენის მოხმარებისკენ უბიძგებდა და პროცესი მანკიერ წრედ იქცეოდა.

დანაკარგს მხოლოდ ტექნიკა არ იწვევდა: ქურდობა ფართოდ იყო გავრცელებული, მრიცხველები ადვილად იტეხებოდა, გადაუხდელობისთვის ჯარიმა კი არ არსებობდა. შედეგად, კომპანიები მიწოდებული ენერგიის ნახევარზე ნაკლებს იღებდნენ. 2002 წელს Delhi Vidyut Board დაიშალა: Tata Power-მა ჩრდილოეთ დელი 53,5%-იანი კომბინირებული დანაკარგით აიღო, BSES-ს კი სამხრეთში 51,5%, აღმოსავლეთში კი 63,1% ხვდა წილად.

რა შეიცვალა 2002 წლის შემდეგ

განაწილება ორ კერძო კომპანიას, BSES-სა (ამჟამად Reliance Infrastructure) და Tata Power-ს გადაეცა. ინდოეთის Electricity Act, 2003-მა გენერაცია, ტრანსპორტირება და განაწილება ერთმანეთისგან გამოყო, სექტორი კერძო ინვესტიციებისთვის გახსნა და ქურდობის დევნის მექანიზმები შექმნა.

ტექნიკურ მხარეს კომპანიებმა SCADA დაამონტაჟეს, რომელიც ქსელს ერთი ცენტრიდან აკონტროლებს და ძაბვის, დენისა და სიმძლავრის ნაკადის მონაცემებს წამებში აახლებს. ძველი ტრანსფორმატორები და ჩამრთველები შეიცვალა, პერიოდულად გამართული ტრანსფორმატორების წილი 11%-დან 1%-ზე ნაკლებამდე დაეცა. ასობით კონდენსატორული ბანკი, მათ შორის მობილური, ადგილზე აწვდის რეაქტიულ სიმძლავრეს, ძაბვის ვარდნის ადგილებში კი რეგულატორები დამონტაჟდა. ღია მავთულები იზოლირებული სამფაზიანი კაბელით შეიცვალა, რაც ქსელზე უკანონოდ მიერთებას ართულებს.

მრიცხველები ციფრულით შეიცვალა, Tata Power-მა კი რადიოსიხშირული ჯგუფური აღრიცხვა დანერგა, რომელიც ჩვენებებს უსადენოდ აგზავნის ცენტრალურ ბაზაში. გადახდებისთვის 24-საათიანი კიოსკები, ვებ-სისტემა და მობილური აპი ამუშავდა. სადაც დანაკარგი 83%-ს აღწევდა, კომპანიებმა წყალმომარაგება გააუმჯობესეს და ადგილობრივ ქალებს მეზობლებისგან გადახდების შეგროვება ანდეს.

შედეგები და დარჩენილი გამოწვევები

2002 წლიდან დელის პიკური მოთხოვნა სამჯერ გაიზარდა და 2026 წელს 8748 მეგავატს მიაღწია. BSES ქურდობის გამოსავლენად AI-ს იყენებს: ალგორითმები მაღალი დანაკარგის უბნებში მოხმარების ნიმუშებს აანალიზებს, მოთხოვნას პროგნოზირებს და მომხმარებლებს ჩატბოტებით ემსახურება.

სამუშაო მაინც ბევრია: ზოგიერთ რაიონში დანაკარგს ელექტრორიქშების უკანონო დამუხტვა ზრდის, ინდოეთის რამდენიმე შტატში კი დანაკარგი კვლავ 17-23%-ია. მსოფლიო ბანკის მონაცემებით, დანაკარგები გაიზარდა არგენტინაში, საბერძნეთში, იამაიკასა და მაროკოში; ჩინეთმა ის 7,1%-დან 3,4%-მდე, ლატვიამ კი 25%-დან 5,8%-მდე შეამცირა.

„მდგრადი შემცირება მხოლოდ ტექნოლოგიით შეუძლებელია, ტექნოლოგია მნიშვნელოვანი საშუალებაა, მაგრამ გრძელვადიან წარმატებას დისციპლინირებული შესრულება, ოპერაციული პასუხისმგებლობა და მომხმარებლის ჩართულობა იძლევა“. ასე აღწერს საკითხს BSES Rajdhani Power-ის ხელმძღვანელი აბჰიშეკ რანჯანი.