ისლანდია რეფერენდუმზე წყვეტს, განახლდეს თუ არა ევროკავშირთან მოლაპარაკებები

ისლანდიელები 29 აგვისტოს რეფერენდუმზე ხმას აძლევენ და წყვეტენ, განახლდეს თუ არა ევროკავშირთან გაწევრიანების მოლაპარაკებები — 13 წლის შემდეგ, რაც ისინი შეწყდა. კენჭისყრა 09:00-დან 22:00 საათამდე მიმდინარეობს, შედეგი კი კვირას გამთენიისას გამოცხადდება.

ბოლო გამოკითხვით წინ „არა“-ს კამპანიაა 51.6%-ით, თუმცა უფრო ადრინდელი კვლევა „დიახ“-ს უპირატესობას აჩვენებდა. რეფერენდუმი ვადამდე დაინიშნა რთული საერთაშორისო ვითარების გამო. ქვეყნის მოსახლეობა 400 000-ზე ნაკლებია, საზოგადოებრივი მაუწყებლის RUV-ის ცნობით კი ხმის მიცემამდე უკვე ხუთიდან ერთზე მეტმა ამომრჩეველმა მისცა ხმა.

რაზე მიდის კენჭისყრა

ბიულეტენზე დასმული კითხვაა: „უნდა განაახლოს თუ არა ისლანდიამ ევროკავშირთან გაწევრიანების მოლაპარაკებები?“ ისლანდია უკვე შედის ევროკავშირის ერთიან ბაზარსა და შენგენის ზონაში — ევროპის ეკონომიკური სივრცის ფარგლებში — თუმცა სრული წევრობა საბაჟო კავშირშიც შეიყვანდა და, საბოლოოდ, ევროზონაშიც.

ისლანდიის განაცხადი საკმაოდ წინ იყო წასული, როცა 2013 წელს მოლაპარაკებები შეჩერდა. ევროკომისიის წარმომადგენლების თქმით, ისინი ერთ-ორ წელიწადში შეიძლება დასრულდეს: 35 თავიდან 27 უკვე გახსნილია, 11 კი წინასწარ დახურული. „დიახ“-ს გამარჯვება საბოლოო გადაწყვეტილება არ იქნება — საჭირო იქნება მეორე რეფერენდუმი, პარლამენტის თანხმობა, კონსტიტუციის ცვლილება და ევროკავშირის 27 წევრის რატიფიკაცია.

თევზჭერა და სუვერენიტეტი

კამპანიის მთავარი თემები უსაფრთხოება კი არა, თევზჭერის ინდუსტრია და სუვერენიტეტია. თევზისა და საზღვაო პროდუქტების ექსპორტი ქვეყნის ექსპორტის თითქმის 40%-ია, ხოლო „არა“-ს კამპანია აცხადებს, რომ ევროკავშირის საერთო თევზჭერის პოლიტიკა საკუთარ წყლებზე კონტროლს წაართმევს და წყლებს არავის გაუზიარებს. ბრიუსელი გამონაკლისის შესაძლებლობაზე მიანიშნებს, თუმცა ეს შეთანხმების უდიდეს დაბრკოლებად მიიჩნევა.

2008 წლის ფინანსური კრიზისისა და საბანკო სისტემის კოლაფსის შემდეგ რეიკიავიკმა 2009-ში მოლაპარაკებები დაიწყო და 2013-ში შეაჩერა. დღეს ისლანდია ევროპის ერთ-ერთი უმდიდრესი ქვეყანაა; Bifröst-ის უნივერსიტეტის პროფესორის, ეირიკურ ბერგმანის თქმით, „ბევრი ამას ისლანდიის დამოუკიდებლობას მიაწერს“. ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ით ის მსოფლიოში მეხუთეა, თუმცა საპროცენტო განაკვეთი 8%-ზე რჩება, ინფლაცია კი 5.6%-მდე გაიზარდა. „დიახ“-ს მომხრეები ამბობენ, რომ წევრობის ეკონომიკური სარგებელი განაკვეთების შემცირებას შეუწყობს ხელს.

უსაფრთხოება და კამპანია

ისლანდია NATO-ს დამფუძნებელი წევრია, მაგრამ საკუთარი არმია არ ჰყავს და თავდაცვაში მოკავშირეებს ეყრდნობა; აშშ-სთან ორმხრივი თავდაცვის შეთანხმება 1951 წლიდან მოქმედებს. „არა“-ს კამპანიის თქმით, ქვეყნის უსაფრთხოება NATO-სა და აშშ-ზეა დამოკიდებული და ევროკავშირის წევრობა NATO-ს შემცვლელი არ არის. ამ წელს ევროკავშირმა და ისლანდიამ უსაფრთხოებისა და თავდაცვის პარტნიორობას მოაწერეს ხელი.

ტელედებატებში „დიახ“-ს შტაბს პრემიერ-მინისტრი კრისტრუნ ფროსტადოტირი ხელმძღვანელობდა, „არა“-ს — ოპოზიციური დამოუკიდებლობის პარტიის თავმჯდომარე გუდრუნ ჰაფსტეინსდოტირი. ფროსტადოტირმა თქვა, რომ წევრობა „ერთ-ერთი უდიდესი რისკის შემცირების ნაბიჯია“, ჰაფსტეინსდოტირმა კი ხაზი გაუსვა, რომ საკითხი ევროპასთან თანამშრომლობას არ ეხება, არამედ გადაწყვეტილების უფლების ბრიუსელისთვის გადაცემას. მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილება გეოპოლიტიკის ფონზე მიიღეს, კამპანიაში ეს თემა ნაკლებად განიხილებოდა: „ის დღის წესრიგში უფრო დაბლაა, ვიდრე ბევრი ფიქრობს“, — ამბობს ჰალგრიმურ ოდსონი, ტანკ-ფონდ „European Currents“-ის დირექტორი.