ადამიანების უმეტესობა ტრადიციულ არქიტექტურას ამჯობინებს

დააყენეთ ორი შენობა ერთმანეთის გვერდით — პასუხები იშვიათად იყოფა ისე, როგორც მკვლევარები მოელიან. Works in Progress-ში გამოქვეყნებული მიმოხილვა უკანასკნელი ხუთი ათწლეულის ვიზუალური უპირატესობის კვლევებს ათვალიერებს და ერთ განმეორებად შედეგს პოულობს: თითქმის ყველა კვლევაში რესპონდენტთა დიდი უმრავლესობა მოდერნისტული ალტერნატივების ნაცვლად ტრადიციულ არქიტექტურას ირჩევდა.

მეთოდი, რომელიც ნიუ-ჯერსიში დაიბადა

ავტორი, რობერტ კვოლეკი, Create Streets-ის უფროსი არქიტექტურული დიზაინერი, ამ მიდგომის საწყის წერტილად 1979 წლის მეტუჩენს (ნიუ-ჯერსი) მიიჩნევს. ქალაქმა Rutgers-ის უნივერსიტეტის ურბანული დიზაინის სტუდიას სთხოვა, ასობით ქუჩისა და შენობის ფოტო გადაეღო და საჯარო შეხვედრაზე მცხოვრებლებს ისინი შეეფასებინათ. მონაწილეებს უფრო მოსწონდათ პატარა ქალაქის ტიპის ქუჩები, დეტალებით მდიდარი და მრავალფეროვანი ფასადები და ფეხით სავალი მასშტაბი, არ მოსწონდათ უხასიათო შენობები და მანქანებით გადატვირთული ფართო ქუჩები; მოგვიანებით მეტუჩენმა ამ შედეგებზე დაყრდნობით დიზაინის კოდექსი შეიმუშავა.

1987 წელს დევიდ ჰალპერნმა, მაშინ კემბრიჯის სტუდენტმა, მოგვიანებით კი გამოჩენილმა ქცევითმა ფსიქოლოგმა, სტუდენტებს თორმეტი სახისა და თორმეტი შენობის ფოტო აჩვენა. სახეების შეფასება დისციპლინების მიხედვით ერთნაირი იყო, შენობების — არა: არქიტექტურის სტუდენტები შენობებს სხვებისგან მკვეთრად განსხვავებულად, ხშირად პირდაპირ საპირისპიროდ ალაგებდნენ. იქ, სადაც კვლევები დემოგრაფიულ მონაცემებს აგროვებენ, ჩანს სუსტი ტენდენცია, რომ მამაკაცები და ახალგაზრდები მოდერნიზმის მიმართ ოდნავ უფრო ღიები არიან, თუმცა ყველა ჯგუფი მაინც ტრადიციულ სტილს ანიჭებს უპირატესობას.

რას აჩვენებს ციფრები

სტატიაში მოხსენიებული კვლევები ერთი მიმართულებით მიუთითებს. 1998 წლის ბრიტანულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ახალაშენებული სახლების პოტენციური მყიდველების 94 პროცენტი მათთვის წარდგენილ ტრადიციულ ვარიანტებს ამჯობინებდა. 2009 წლის კვლევაში, სადაც ოთხი რეალური კომერციული შენობა ერთნაირი რაკურსითა და ამინდის პირობებით იყო წარმოდგენილი, 77 პროცენტმა ტრადიციულ დიზაინებს მისცა ხმა, მიუხედავად იმისა, რომ ორივე მოდერნისტულ შენობას პრიზი ჰქონდა მოპოვებული. National Civic Art Society-ის 2020 წლის კვლევაში ამერიკის ფედერალური და სასამართლო შენობების შესახებ ტრადიციულმა დიზაინებმა საშუალოდ 72 პროცენტი მიიღო.

Create Streets-ის ბრიტანულმა კვლევებმა 74-ის წინააღმდეგ 26 დააფიქსირა კლასიკური დიზაინის სასარგებლოდ ბათის რაგბის სტადიონისთვის და 79-ის წინააღმდეგ 17 Marks and Spencer-ის შენობის ალტერნატიული პროექტისთვის ოქსფორდ-სტრიტზე. ნიდერლანდებში The Aesthetic City-ის 2025 წლის კვლევამ, სადაც ალტერნატივები ხელოვნური ინტელექტით მზადდებოდა, ტრადიციული ვარიანტებისთვის საშუალოდ 82 პროცენტი დააფიქსირა. საბოლოოდ სტატია მოსახლეობის 70-დან 90 პროცენტამდე ნაწილს ტრადიციული არქიტექტურის მომხრედ მიიჩნევს.

საზღვრები და გამოცანა

კვოლეკი მტკიცებულებების შესაძლებლობებს ფრთხილად აფასებს: ადრეულ კვლევებში შედარებული სურათები კადრირებითა და ამინდითაც განსხვავდებოდა, ზოგი კვლევა თვითშერჩეულ პანელებზე იყო აგებული, უმეტესობა კი ტრადიციული არქიტექტურისადმი კეთილგანწყობილი ორგანიზაციების დაკვეთაა. მიუხედავად ამისა, ავტორის აზრით, გამოცანა რჩება: თითქმის ყველა არქიტექტურული სკოლა მოდერნისტულ სტილებს ასწავლის, არქიტექტორთა 99 პროცენტზე მეტი მათში მუშაობს, ბრიტანეთში კი 1950-იანი წლებიდან ტრადიციულ სტილში საჯარო შეკვეთა თითქმის არ ყოფილა.