NASA-ს ადმინისტრატორი: ჩინეთმა შესაძლოა მთვარის სამხრეთ პოლუსის ნაწილებზე წვდომა დაკეტოს

NASA-ს ადმინისტრატორმა ჯარედ აიზეკმანმა ოთხშაბათს საღამოს განაცხადა, რომ ჩინეთის რობოტული მისია Chang'e 7 მთვარის სამხრეთ პოლუსზე იმავე ადგილს იმიზნებდა, სადაც აშშ-ს გეგმებია, და გააფრთხილა, რომ პეკინმა შესაძლოა სხვა ქვეყნებს მთვარის ყველაზე ღირებულ ნაწილებზე წვდომა დაუკეტოს.

ის ჰიუსტონში, Off World კონფერენციაზე სიტყვით გამოვიდა; ჩინეთმა ამ მისიის გაშვება გასულ თვეში, 2027 წლის დასაწყისამდე გადადო. „მთვარის სამხრეთ პოლუსზე ზუსტად იმავე ადგილს იმიზნებენ“, — თქვა მან. „ორიოდე კვირის წინ Chang'e 7-ის მისიის გამო, შესაძლოა, ტყვიამ გვერდით ჩაგვიარა, რადგან ის Shackleton-ის კრატერისკენ მიემართებოდა.“

რატომ არის სამხრეთ პოლუსი განსაკუთრებული

მთვარის ზედაპირის უდიდესი ნაწილი უნაყოფოა, თუმცა სამხრეთ პოლუსი, განსაკუთრებით Shackleton-ის კრატერი, მთვარის ყველაზე მოთხოვნად ტერიტორიად ითვლება. კრატერის მაღალი კიდეები მუდმივად დაჩრდილულ ზონებს — ე.წ. ცივ ხაფანგებს — ქმნიან, სადაც, ვარაუდით, მილიარდობით წლის განმავლობაში წყლის ყინული და სხვა სასარგებლო მასალები დაგროვდა.

NASA-სა და ჩინეთის გრძელვადიანი დასახლების გეგმებში ყველაზე მნიშვნელოვანი სამხრეთ პოლუსის რამდენიმე კვადრატული მილია: ორივე ქვეყანა ფიქრობს, რომ სწორედ იქ შეძლებს მდგრადი ყოფნის დამყარებას. აიზეკმანი და სხვა ამერიკელი ოფიციალური პირები უკვე გამოთქვამენ შეშფოთებას, რომ ჩინეთმა შესაძლოა გამორიცხვის ზონები შექმნას იქ, სადაც მისი რობოტები და შემდეგ ადამიანებიც იმუშავებენ.

როვერები, ჰოპერ დრონები და შანსი პირველობაზე

„მას როვერებიც ჰყავს და ჰოპერ დრონებიც, რომლებსაც ახლა ვავითარებთ, და შესაძლოა ყველაზე საინტერესო ადგილებზე წვდომა დაეკეტა“, — თქვა აიზეკმანმა. „მათ წყლის ყინულთან ურთიერთქმედება და იმ უნარების დახვეწა სურთ, რაც შემდეგ ეტაპზე — საკუთარი ‚ნილ არმსტრონგის მომენტისთვის‘ — დასჭირდებათ. ოღონდ ეს მთვარეზე კი არა, მარსზე მოხდება.“

არც ერთ ქვეყანას მთვარის პოლუსებზე ჯერ რბილი დაშვება არ განუხორციელებია — პოლუსები ეკვატორზე რთულად მისაღწევია. Chang'e 7-ის გადადება NASA-ს შანსს აძლევს, რომ პირველი მოხვდეს: Blue Origin-ის მძიმე მოდული Blue Moon Mark 1 ორ NASA-ს ზონდს სამხრეთ პოლუსზე გადაიყვანს, შესაძლოა 2027 წლის გაზაფხულზე. ჩინეთს კი პირველი ასტრონავტების მთვარეზე დაშვება 2030 წლისთვის ან უფრო ადრე აქვს დაგეგმილი.

მართლა აქვს ამ რბოლას მნიშვნელობა?

აიზეკმანის აზრით, აქვს — მიუხედავად იმისა, რომ ჩინეთი მხოლოდ იმას გაიმეორებს, რაც აშშ-მა 1969 წელს Apollo-ს მისიით გააკეთა. „ეს მსოფლიოს ყველა სხვა ქვეყანას ეჭვქვეშ დააყენებს“, — თქვა მან. „რომელ უსაფრთხოების გარანტიას უნდა ვენდო — აშშ-ს და NATO-ს თუ ჩინეთს, თუ ის ახალი ტექნოლოგიური ზესახელმწიფოა? ვისი ტექნოლოგია უნდა ვიყიდო? რომელ სტანდარტებს მივყვე? AI-ს საკითხში ვის ვუსმენ — აშშ-ს თუ ჩინეთს? ყველა ეს საკითხი დღის წესრიგშია.“

აიზეკმანის თქმით, ეს არასოდეს უნდა ყოფილიყო რბოლა: მან აშშ-ს კოსმოსური პოლიტიკის წარუმატებლობები რეიგანის ადმინისტრაციიდან მოყოლებული ახსენა და შეაფასა, რომ NASA-მ 100 მილიარდი დოლარი დახარჯა უშედეგოდ. ჩინეთმა პირველი ადამიანი კოსმოსში 2003 წელს გაუშვა და მას შემდეგ კოსმოსში აშშ-ს რეალურ კონკურენციას უწევს.

„თუ იმ შეჯიბრში წააგებ, ვინ ჩამოვა კიბეზე პირველი, ამის შედეგებს მთელი მსოფლიო იგრძნობს“, — დასძინა აიზეკმანმა.