კვლევა: 1841 წლის თარიღი კოსმოსური ამინდის ცნობაში შეცდომაა

1859 წლის კერინგტონის მოვლენა დღემდე ყველაზე ძლიერ გეომაგნიტურ შტორმად ითვლება, თუმცა ტელეგრაფზე მაგნიტური შტორმის გავლენის ცნობები 1840-იანი წლებიდან მოდის. 2013 წელს მკვლევრებმა Nature-ში 1871 წელს გამოქვეყნებული ანონიმური ცნობა იპოვეს: „ძალიან ინტენსიურმა მაგნიტურმა აშლილობამ“ სარკინიგზო მიმოსვლა ინგლისის სამხრეთ სანაპიროზე, ექსეტერში, 1841 წლის ოქტომბერში შეაფერხა. ზუსტი რომ ყოფილიყო, ეს კოსმოსური ამინდის ტექნოლოგიაზე ზემოქმედების უძველესი დაფიქსირებული შემთხვევა გახდებოდა. ჟურნალ Space Weather-ში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, 1841 წლის თარიღი სავარაუდოდ ბეჭდვითი შეცდომაა, შემთხვევა კი რამდენიმე წლით გვიან მოხდა.

1841 წლის ჩანაწერი ვერ დადასტურდა

კვლევის თანაავტორის, ლანკასტერის უნივერსიტეტის ჯიმ უაილდის თქმით, საზოგადოება კოსმოსური ამინდის ზემოქმედებას ტექნოლოგიაზე თითქმის იმდენივე ხანია განიცდის, რამდენიც ელექტრული ტექნოლოგიები არსებობს. უაილდმა და თანაავტორებმა ცნობას ეჭვით შეხვდნენ: ავტორი ანონიმური იყო, სტატია კი მოვლენიდან 30 წლის შემდეგ გამოქვეყნდა. არქივებმა აჩვენა, რომ South Devon Railway Company-მ ექსეტერ-პლიმუთის ლიანდაგი ეტაპობრივად ააშენა. მშენებლობა პარლამენტმა მხოლოდ 1844 წლის ივლისში დაამტკიცა, შესაბამისი მონაკვეთი კი 1846 წლის 30 მაისს გაიხსნა, ანუ მითითებული დაგვიანებიდან ხუთი წლის შემდეგ. ამიტომ 1871 წლის ცნობა ზუსტი ვერ იქნებოდა. სტატიის ორიგინალი ვერ მოიძიეს, თუმცა გამომცემლის ასლზე ხელნაწერი შენიშვნა დარჩა: „N. J. Holmes“.

გრინვიჩის მაგნიტოგრამები 1848 წელზე მიუთითებს

შემდეგ მკვლევრები ლონდონის გრინვიჩის მაგნიტური ობსერვატორიის უძველეს მაგნიტოგრამებს მიუბრუნდნენ. „არაჩვეულებრივი“ დაკვირვებები, რაც ძლიერ გეომაგნიტურ შტორმებზე მიუთითებს, 1840 წლიდან ფიქსირდება, 1841 წლის 18 ოქტომბერს კი ინგლისში უჩვეულო არაფერი, მაგალითად ჩრდილოეთის ნათება, არ შეინიშნა. ძლიერი გეომაგნიტური აქტივობა 1848 წლის 18 ოქტომბრის გარშემო დაფიქსირდა, რასაც იმდროინდელი გაზეთები და ბრიტანელი ასტრონომის ტემპლ ჩევალიეს 1848 წლის 19 ოქტომბრის მზის ლაქების დაკვირვებები ადასტურებს.

სარკინიგზო განრიგებით, 22:05 საათის ექსპრეს მატარებელი ექსეტერიდან 1848 წლის 11 მარტიდან 1849 წლის 26 ივლისამდე მიდიოდა. მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ 1871 წლის სტატიაში 1841 წელი ბეჭდვითი შეცდომაა და მატარებლის დაგვიანება 1848 წელს მოხდა. 1841 წლის ვერსიის გამორიცხვის შემდეგ ტექნოლოგიაზე კოსმოსური ამინდის ზემოქმედების უძველეს დოკუმენტურ მაგალითად 1847 წლის მარტის შემთხვევა რჩება: მაშინ „სპონტანური ელექტრული დენები“ Midland Railway-ის ტელეგრაფს აშლიდა, ბრიტანეთის კუნძულებზე კი „კაშკაშა ჩრდილოეთის ნათება“ ანათებდა.

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი

დღეს მსგავსი ინტენსივობის შტორმა შესაძლოა ელექტროქსელს სერიოზული ზიანი მიაყენოს, ფართომასშტაბიანი გათიშვები გამოიწვიოს და თანამგზავრული კავშირი დაარღვიოს. სწორედ ამიტომ სწავლობენ მკვლევრები წარსულის გეომაგნიტურ აშლილობებს: ეს პროგნოზების გაუმჯობესებასა და ზიანის შემცირებას ეხმარება.