სიარული ჯდომაზე მეტ კრეატიულ იდეას იძლევა — კვლევა

ამერიკის ფსიქოლოგიური ასოციაციის (APA) მიერ გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, სიარულს შეუძლია კრეატიული აზროვნება გაზომვადად გააუმჯობესოს ჯდომასთან შედარებით. კვლევას ხელმძღვანელობდა მერილი ოპეცო (Marily Oppezzo), რომელიც იმ დროს სტენფორდის უნივერსიტეტის განათლების სამაგისტრო სკოლაში მუშაობდა, დენიელ ლ. შვარცთან (Daniel L. Schwartz) ერთად. კვლევაში სულ 176 ადამიანი მონაწილეობდა, ძირითადად სტუდენტები.

რა გაზომა ექსპერიმენტებმა

მონაწილეებს სთხოვდნენ, ყოფითი ნივთებისთვის ალტერნატიული გამოყენება მოეფიქრებინათ და რთული იდეებისთვის ორიგინალური ანალოგიები შეექმნათ. ასეთ ღია ამოცანებში უფრო კრეატიულ პასუხებს სწორედ ისინი იძლეოდნენ, ვინც დადიოდა — იქნებოდა ეს შენობაში სავარჯიშო ბილიკზე თუ გარეთ წინასწარ განსაზღვრულ მარშრუტზე. მჯდომარეებთან და გარეთ ეტლით გადაადგილებულებთან შედარებით სხვაობა თანმიმდევრული იყო.

პასუხები სიახლის კრიტერიუმით ფასდებოდა: იდეა ნოვატორულად ითვლებოდა მხოლოდ მაშინ, თუ ის ჯგუფის ყველა პასუხს შორის უნიკალური იყო. მკვლევარები ასევე ითვლიდნენ პასუხების საერთო რაოდენობას და აფასებდნენ, იყო თუ არა იდეა განხორციელებადი. „სუპში სანთებელის სითხის ჩასხმა ნოვატორულია, მაგრამ არც თუ ისე მიზანშეწონილი“, — აღნიშნა ოპეცომ.

რიცხვები

ეფექტი ყველა ექსპერიმენტში გამოვლინდა. ერთ-ერთ მათგანში სიარულის დროს შემოწმებული სტუდენტების 100 პროცენტმა უფრო მეტი კრეატიული იდეა წარმოქმნა; დანარჩენ ექსპერიმენტებში ეს მაჩვენებელი 95, 88 და 81 პროცენტი იყო. სხვა ექსპერიმენტში მოსიარულე სტუდენტებმა ნოვატორული პასუხების რაოდენობა გააორმაგეს იმავე ადამიანების ჯდომის დროს მიღებულ შედეგთან შედარებით.

სარგებელი ყველა ტიპის აზროვნებას არ შეხებია. როდესაც ამოცანას ერთადერთი სწორი პასუხი ჰქონდა — მაგალითად, სიტყვათა ასოციაციის ტესტში, სადაც სამი სიტყვა „ქოხი, შვეიცარული, ნამცხვარი“ პასუხს „ყველი“ გულისხმობს — მოსიარულეები მჯდომარეებს ოდნავ ჩამორჩნენ.

გარეთ ყოფნა მთავარი არ არის

ერთმა ექსპერიმენტმა მოძრაობა გარემოსგან გამოჰყო: შენობაში სავარჯიშო ბილიკზე მოსიარულეები უკეთეს შედეგს აჩვენებდნენ, ვიდრე შენობაში მჯდომარეები, ხოლო გარეთ მოსიარულეები — ვიდრე გარეთ ეტლით გადაადგილებულები. ავტორების დასკვნით, ეფექტს სწორედ სიარულის აქტი იწვევს და არა ღია ჰაერი.

ცალკე ექსპერიმენტი ამოწმებდა, ნარჩუნდება თუ არა ეფექტი სიარულის შემდეგ. მონაწილეები, რომლებიც ჯერ დადიოდნენ და შემდეგ დასხდნენ, სიარულის დროს მიღებულ შედეგზე ნაკლებ ნოვატორულ იდეას გამოიმუშავებდნენ, თუმცა მაინც მეტს, ვიდრე ისინი, ვინც ორივე ეტაპზე იჯდა. ავტორები აღნიშნავენ, რომ შეხვედრის წინ მოკლე გასეირნება თითქმის ისეთივე სასარგებლო შეიძლება იყოს, როგორც შეხვედრის დროს სიარული. მექანიზმის ასახსნელად დამატებითი კვლევაა საჭირო: გუნდი ვარაუდობს, რომ გზა სიარულის ფიზიკური აქტიდან ფიზიოლოგიურ ცვლილებებამდე და შემდეგ წარმოსახვის კოგნიტურ კონტროლამდე გადის. კვლევა ჟურნალში Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory and Cognition გამოქვეყნდა, დაფინანსება კი Knut and Alice Wallenberg Foundation-მა, Gordon and Betty Moore Foundation-მა და სტენფორდის სადისერტაციო მხარდაჭერის გრანტმა უზრუნველყო.