ფსიქოლოგი ამტკიცებს, რომ ტვინი ამ რაოდენობის ცუდი ამბებისთვის არ არის შექმნილი

სიახლეებისგან დაღლილობა — ის განცდა, რომელსაც ბევრი უსასრულო სათაურების კითხვის შემდეგ განიცდის — სიზარმაცე, სისუსტე ან მოქალაქეობრივი ინტერესის დაკარგვა არ არის. ასე ამტკიცებს Wilfrid Laurier-ის უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიის ლექტორი ალი ჯასემი The Conversation-ისთვის დაწერილ სტატიაში, რომელიც ScienceDaily-მ გადააქვეყნა. მისი თქმით, ეს არის ტვინის სრულიად მოსალოდნელი რეაქცია გარემოზე, რომლისთვისაც ის არასოდეს შექმნილა.

ცუდი ამბების უწყვეტი ნაკადი

ჯასემი აღწერს ადამიანებს, რომლებმაც დილით ტელეფონის შემოწმება შეწყვიტეს — არა იმიტომ, რომ არაფერი ხდებოდა, არამედ იმიტომ, რომ ყველაფერი ხდებოდა. ერთ-ერთმა ეს განცდა ასე აღწერა: თითქოს უწყვეტად ცუდი ამბების ჩანჩქერის ქვეშ დგახარ. სტატისტიკა ამას ადასტურებს: Reuters Institute-ის 2025 წლის ციფრული სიახლეების ანგარიშის მიხედვით, კანადელების 69% ახალ ამბებს დროდადრო მაინც ერიდება, მსოფლიოში კი ასეთი ადამიანების წილი 40%-ია — ანგარიშის ისტორიაში ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი. მიზეზები ერთნაირია: ახალი ამბები განწყობას აფუჭებს და უძლურების გრძნობას ტოვებს.

ტვინი ცუდი ამბებისკენაა მიდრეკილი

ადამიანის გონება ნეგატიურ ინფორმაციას უფრო მეტ წონას ანიჭებს, უფრო სწრაფად ამჩნევს და დიდხანს იმახსოვრებს — ამ ეფექტს ნეგატივიზმის მიკერძოება ჰქვია და კოგნიტური მეცნიერების ერთ-ერთი ყველაზე დადასტურებული დაკვირვებაა. ჩვენი წინაპრები, რომელთა ყურადღებაც ბალახის შრიალს არ აქცევდა, ნაკლებ შთამომავალს ტოვებდნენ, ვიდრე ისინი, ვინც ჩერდებოდა და უსმენდა: რეალური საფრთხის გამოტოვება სიკვდილს ნიშნავდა, ზედმეტი სიფრთხილე კი მხოლოდ რამდენიმე წუთის კარგვას.

მას შემდეგ თავად ტვინი არ შეცვლილა — შეიცვალა მხოლოდ სამყაროს ზომა, რომელსაც ის საფრთხეებზე ასკანირებს: ომი ერთ რეგიონში, ფინანსური შოკი მეორეში, კლიმატური კატასტროფა მესამეში — და ეს ყველაფერი სადილამდე. ჟურნალ Nature Human Behaviour-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ 105 000-ზე მეტი რეალური სათაური შეისწავლა, რომლებიც თითქმის ექვს მილიონჯერ იქნა ნანახი: ყოველი დამატებითი ნეგატიური სიტყვა დაწკაპუნების მაჩვენებელს ზრდიდა, პოზიტიური სიტყვები კი პირიქით მოქმედებდა.

მკვლევრებმა შესაბამისი ჩარჩოც შემოგვთავაზეს — პრობლემური სიახლეების მოხმარება, რაც ნიშნავს სიახლეებით ისეთ ჩაფლულობას, რომელიც ყოველდღიურ ფუნქციონირებას არღვევს. 2022 წლის კვლევაში ამერიკელი ზრდასრულების 17% ამ მდგომარეობის მძიმე დონეს აკმაყოფილებდა; მათგან 61% ამბობდა, რომ თავს საკმაოდ ან ძალიან ცუდად გრძნობდა, მაშინ როცა დანარჩენთა მხოლოდ 6% ამბობდა იგივეს.

თვალის არიდება გამოსავალი არ არის

გამოსავალი თავის არიდება არ არის, წერს ჯასემი: დემოკრატია ინფორმირებულ მოქალაქეებს ეყრდნობა, სანდო ინფორმაციისგან თავის დაკავება კი პრობლემას მხოლოდ აღრმავებს. სამაგიეროდ, უნდა ვმართოთ მოხმარება: სიახლეები განსაზღვრულ დროის ფანჯრებში მოვაქციოთ, მოცულობას სიღრმე ვამჯობინოთ და განვსაზღვროთ, რისი გაკეთება შეგვიძლია წაკითხულის შემდეგ — რადგან ცოდნასა და ქმედების შესაძლებლობას შორის უფსკრული სტრესის ერთ-ერთი უძლიერესი წინასწარმეტყველია. ის ასევე გვირჩევს, ვიცნოთ „რისხვის სატყუარა“ — კონტენტი, რომელიც რეალობის ასახვის ნაცვლად პროვოკაციისთვის იქმნება.

ახალი ამბები მსუბუქი არ გახდება. შეიძლება შეიცვალოს მხოლოდ ჩვენი დამოკიდებულება მათ მიმართ — უფრო გააზრებული გახდეს.