Justin Bieber'ın “Sorry” Şarkısına Kantçı Bir Eleştiri

decodingvibes.com'da yayımlanan bir deneme, Justin Bieber'ın 2015 tarihli “Sorry” şarkısını Kant etiği prizmasından inceliyor ve şarkının merkezî sorusunu ele alıyor: özür dilemek için çok mu geç?

Yazar Suranjan Das'ın tezi paradoksal biçimde basit: Kantçı bakışla bu hiç de ahlaki bir soru değil. Yanıt sorunun içinde saklı — evet, çok geç, ama zamanın doğasıyla ilgili bir nedenle değil; sorunun biçimi, şarkının özrün ne olduğunu temelden yanlış anladığını gösteriyor.

Yanıtını içinde taşıyan soru

Bieber “Kime ne borçluyum?” diye sormuyor. Özür dilemenin hâlâ bir değeri olup olmadığını soruyor. Strateji dili — “Bir hakem çağırabilir mi biri?” ya da “affedilmek için bir şans daha” — sorunun iyi niyetle sorulmadığını düşündürüyor.

Hipotetik buyruk: araç olarak özür

Özür bir amaca giden araç hâline gelirse hipotetik bir buyruktur: özrü kullanarak affedilmeyi bekliyorsun. Ahlaki yükümlülük ise istenen sonucun hâlâ mümkün olup olmamasına bağlı değildir — bu yüzden gecikme sorusu, özrün değerinin ne başardığıyla ölçüldüğünü gösterir.

Yapılanın kabul edilmesi bunu değiştirmiyor. “Bu hataları belki bir ya da iki kez yaptım” diyor, sonra itiraf ediyor: “belki birkaç yüz kez”. Dolayısıyla birini kırdığını bilmediğini söyleyemez. Ama şarkı burada durmuyor: “Bu gece kendimi kurtarmama izin ver”, “ikinci şanslardan bir şans daha istiyorum”. İlgi, verilen zarardan zararı verenin çektiklerine kayıyor — oysa ahlaki kurtuluş, kişinin tercihlerinin yeniden tesisi değildir.

Maksimin sınanması

İlerleyen bölümlerde Bieber “sadece bedenini değil, daha fazlasını özlediğini” söylüyor; özrün gerçek nedeni bu. İşlediği yanlışla yüzleşmiyor, arzuladığı bir şeyin kaybıyla yüzleşiyor. Kategorik buyruk, başka bir insanı arzuları tatmin etmenin aracı değil, kendi başına amaç olarak ele almayı gerektirir. Buradan bariz bir kontrol sorusu doğuyor: ikinci bir şans ve kurtuluş olmadığından kesinlikle emin olsaydı, yine de özür diler miydi?

Sonraki dizeler bu şüpheyi güçlendiriyor. “İstersen suçun her parçasını üstlenirim” dizesi ahlaki açıdan açıklayıcı: bir yanlışın sorumluluğu mağdurun talebine bağlı olamaz. “Bu iki kişilik oyunda masum kimse yok” dizesi ise yanlışın, karşı tarafın suçunun kendi suçunu azalttığı bir yarış olarak görüldüğünü ortaya koyuyor — oysa başkasının kötü davranışı, kişinin eylemini belirleyen maksimi değiştirmez.

Son olarak “ikimiz de bu sözleri söyleyip unutabilir miyiz?” dizesi, amacın ahlaki bir kabul değil, dosyayı kapatmak olduğunu gösteriyor. Ahlaki değer, niyetlerin saflığını ilan etmekle kurulmaz; incelenmesi gereken maksimdir. Maksim şuysa — “Birini kırdığımda ve onu kaybetmekten korktuğumda, onu geri kazanma umuduyla özür dilerim” — özür hipotetik kalır ve daha önemlisi, temelden çıkarcıdır.

Sonuç: şarkının merkezî sorusu, ironik biçimde, onarmaya çalıştığı ahlaki başarısızlığı açığa çıkarıyor. “Çok mu geç?” sorusu “özür, istediğimi elde etmeye hâlâ yeter mi?” anlamına geliyor. Özür, affı ve uzlaşmayı sağlayıp sağlamadığıyla değerlendirildiği anda göreve dayanan bir eylem olmaktan çıkıyor. Alternatif bir okuma da açık kalıyor: soru retorik bir araç olabilir — özrün samimi olmadığını bilen bir sanatçı, bedenden fazlasını özlediğimiz için ne kadar kolay özür dilediğimizi gösteriyor.