Yapay zekâ ve yaratıcı müştereklerin yıkımı

Kırk yıl boyunca yazılımda telif hakkı ile açıklık, kırılgan ama işleyen bir dengede bir arada var oldu. Teknoloji uzmanı Chester Wisniewski, 13 Eylül'de kişisel blogunda yayımlanan denemesinde üretken yapay zekânın bu dengeyi pencereden dışarı attığını savunuyor.

Gençliğinde dergilerden BASIC programlarını Commodore 64'üne elle yazdığını, sonra işlettiği BBS için oyun yazmak üzere kendi kendine REXX öğrendiğini anlatıyor. Ona programlamanın temellerini öğreten şey tam da bu açık örneklerdi.

Shareware'den copyleft'e

Açık dağıtımın ilk denemeleri yine kapalı kaynaklıydı. Shareware, deneme sürümü gibi çalışıyordu: dene, küçük bir ücret öde, tam sürümün kilidini aç. Doom'un shareware olarak dağıtılması, ağızdan ağıza kopyalama yoluyla devasa bir pazar yarattı.

Açıklık yanlıları sonunda telif hakkını kendi aleyhine çevirdi; "copyleft" kavramını ortaya attı ve GPL, MPL, CC-SA gibi lisanslarla, özgür yazılımdan yararlanan herkesi aynı hakları türev eserlere de aktarmaya zorladı. Yazara göre bu açıklık olmasaydı modern internet ve bulut var olamazdı: Her bulut hizmeti ve ağın omurgası, önceki kuşağın omuzlarında yükselen türev eserlerdir.

"Toplumsal sözleşme bozuldu"

Wisniewski, büyük dil modellerinin yol açtığı çevresel tahribatın, siber güvenlik risklerinin ve dezenformasyonun çokça tartışıldığını, buna karşılık temel açıklığın aşınmasının neredeyse hiç konuşulmadığını belirtiyor. Ona göre LLM'ler internette buldukları her şeyi telif hakkını ve lisansları hiçe sayarak tüketiyor ve bu lisansların getirdiği yükümlülükleri hukuken uygulamaya koyma isteği görünmüyor.

Sonuçta paylaşmak bir yük hâline geliyor. GitHub'da ise yapay zekâ botlarının ve deneyimsiz kullanıcıların ürettiği pull request'lerle dolup taşacağını, bunları ayıklamanın tüm boş zamanını yiyeceğini söylüyor. İnternette bulunan her şeye de kuşkuyla yaklaşmak gerekiyor: kötü kod, zararlı bir kütüphane, verileri üçüncü taraflara gönderen bir araç ya da başkasının çalınmış emeği olabilir.

Yeni bir dijital Rönesans'a doğru

Mevcut lisansların kusurlu olduğunu kabul ediyor Wisniewski, ancak mahkemede uygulanabilir oldukları kanıtlandı ve yaratıcıya eseri üzerinde gerçek bir güç veriyor. Yapay zekânın "dev"inde emilen etik ilkeler ise kayboluyor; açıklık, asıl emeği harcayanlara hiçbir atıf yapılmadan serveti ve gücü daha da merkezileştirmenin aracına dönüşüyor.

Son 35 yılın açıklığı, çevrimiçi dünyada yararlandığımız neredeyse her şeyi üretti, diye yazıyor. Bunun kaybı onun deyimiyle bir dijital karanlık çağına işaret ediyor; bu yüzden yazar, kodlayıcı, teknoloji uzmanı ve sanatçıları çok fazla şey kaybedilmeden yeni bir dijital Rönesans yaratmaya çağırıyor. Aksi hâlde bizi "Fahrenheit 451'in tuhaf biçimde çarpıtılmış bir versiyonu" bekliyor.