“Nasıl Çalıştığını Bilen Son İnsanlar”: Yapay zekâ ve makinelerle tanışıklığın kaybı üzerine bir deneme

unix.foo mühendislik blogunda yayımlanan kısa bir deneme, yapay zekâ asistanları bilgisayar kullanımının daha büyük bölümünü devralırken kaybettiğimiz en önemli şeyin beceri değil, makinelerle kurduğumuz yakınlık olduğunu savunuyor. “The Last People Who Know How It Works” başlıklı metni 26 Haziran'da Cyrus Lopez yayımladı ve argümanını 1990'ların bilgisayar oyunları deneyimi üzerine kuruyor.

Makinenin şartları vardı

Lopez, bir oyunu oynamak için önce bilgisayarı anlamak gereken günleri hatırlıyor: autoexec.bat gibi dosyaları açıp okumak, bazen tek bir oyun için önyükleme disketi hazırlamak — varoluşunun tek nedeni makineyi bir programın istediği yapılandırmayla başlatmak olan bir disket. “Bunu on yaşında bir çocuk yaptı. Ben yaptım. Siz de yaptınız, çünkü oynamayı yeterince çok istiyordunuz ve makine, nasıl çalıştığını biraz öğrenmeden oynamanıza izin vermiyordu.”

Aynı şey donanım için de geçerliydi. Modem pazarlığını yüksek sesle söylerdi ve yeterince tekrardan sonra tartışmanın kötüye gittiğini, bağlantının kopmak üzere olduğunu kulağınızla anlardınız. Sürücülerdeki jumper'ları tırnağınızla ayarlar, ses kartınızın hangi kesmeye (interrupt) yanıt verdiğini bilirdiniz; çünkü yanlış tahmin, hiçbir şeye yanıt vermemesi demekti. Lopez “Makine kenarlardan yapılmıştı ve onlarda kesiliyordunuz; nerede olduklarını böyle öğreniyordunuz” diye yazıyor.

Zorluk, bilginin kendisiydi

Denemenin ana iddiası, direncin anlamanın önündeki engel değil, anlamanın ortamı olduğu: “İnsan yalnızca kaybedebileceği şeyleri tanır.” Bu mantıkla modern yapay zekâ asistanları “birinin inşa ettiği en uysal şey”: şart koymuyor, config dosyası okutmuyor ve cümlenizin etrafında kendini yeniden düzenliyor. Sonuç keskin: “Size meydan okuyamayan bir makine, bilemeyeceğiniz bir şeydir. Onu yalnızca kullanabilirsiniz.”

Lopez, yetkinliğin azalmasına dair alışıldık yakınmayı açıkça reddediyor. Ona göre bilgi hiç bu kadar güvende olmamıştı: modeller hiçbir insanın okumadığı bütün kılavuzları okudu ve makinelerin nasıl çalıştığını kusursuz biçimde, sonsuza dek anlatacak. Ölen şey bilgi değil, tanışıklık — belirli bir makineyle savaşmanın, kaybetmenin, geri dönmenin ve sonunda onun pes ettiğini hissetmenin verdiği o sade yakınlık.

Daha bağımlı, daha az tanıdık

Deneme kişisel bir notla bitiyor. Lopez çevirmeli bir modemin bağlanma kaydını aradı — insanlar böyle sesleri “preslenmiş çiçekler gibi” saklar — ve onu modern bir bilgisayarda çaldı: makine sesi anında ve kusursuz biçimde yeniden üretti. O sesi ezbere biliyor, ama az önce onu çalan makineyi kimse onun o sesi çıkaran makineyi bildiği gibi bilemeyecek. Hüzün, diye yazıyor, tamamen bize ait: bir makineyi zor olması sayesinde tanıyan son insanlar biziz ve bir şeyin kaybolduğunu bilecek son kişiler de biziz.