Alan Key: ENIAC-da BIOS yox idi, proqram naqillərlə qurulurdu

ENIAC-ın BIOS-u olub-olmadığı sualına kompüter pioneri Alan Key qəti cavab verib: ona görə, maşında nə BIOS var idi, nə də BIOS-a bənzər bir şey. Həmin cavabda o, ENIAC-ı yaddaşda saxlanan proqramlı kompüter saymayanlarla razılaşır və qeyd edir ki, bu istiqamətdə bəzi hiylələr mövcud idi, lakin onun fikrincə bu kifayət etmir.

Yükləmək üçün heç nə yox idi

ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer) 1945-ci ildə tamamlanıb və 1946-cı ilin fevralında Pensilvaniya Universitetində təqdim edilib. Onu Con Mokli və C. Presper Ekert ABŞ ordusu üçün artilleriya atış cədvəllərini hesablamaq məqsədilə layihələndirib. Proqram yaddaşda saxlanmırdı: məsələ plugboard naqilləri və açarlarla qurulurdu, üç funksional cədvəlin hər biri isə 1200 on mövqeli açar daşıyırdı. Yeni məsələnin hazırlanması günlər çəkirdi, buna görə maşın yenidən yüklənmir, yenidən naqillənirdi.

Açarlarla "soyuq" start

Keyin cavabının ikinci hissəsi BIOS anlayışının özünə aiddir. O soruşur ki, "əsas giriş/çıxış" proqramı BIOS sayılmaq üçün mütləq firmware-də olmalıdırmı, və qeyd edir ki, qaydanın hərfi "bəli" deyir, özü isə ROM tələb etməyən ruha daha yaxındır. Buna görə 1960-cı illərə qədər bir çox kompüterin heç bir kod olmadan "soyuq" işə salındığını xatırladır: operator açarlarla bir neçə təlimat daxil edirdi və həmin təlimatlar kağız lentdən daha çox kod oxuyurdu. Erkən DEC maşınlarının əksəriyyətində vəziyyət belə idi. Təxminən 1964-1965-ci illərdə CDC 6600-ün soyuq start üçün açar paneli var idi və Keyin sözlərinə görə, bu, ayrı-ayrı açarlardan qat-qat rahat idi.

BIOS termini nə vaxt yarandı

Wikipedia-ya istinad edən Key yazır ki, BIOS adı ilk dəfə rəsmi şəkildə 1975-ci ildə CP/M əməliyyat sistemi üçün istifadə olunub, terminin "müasir" mənası isə təxminən 1981-ci ildə IBM PC ilə bərqərar olub. Hər iki halda BIOS ROM-da saxlanılırdı. Şərhlərdə oxucular CP/M BIOS-unun diskdən yükləndiyini, bəzi maşınlarda isə ROM-da kiçik yükləyici və ya sazlama monitorunun olduğunu əlavə edirlər.

Bu fərq nəyi dəyişir

Qısa cavab daha geniş keçidə işarə edir: ENIAC nəsli aparat səviyyəsində işləyirdi, yaddaşda saxlanan proqram ideyası isə sonralar gəldi. Con fon Neymanın 1945-ci ildə EDVAC haqqında hesabatı və Kembricdə qurulan EDSAC bu keçidin mərhələləridir. 1948-ci ildə ENIAC funksional cədvəllər hesabına yaddaşda saxlanan proqramın primitiv mexanizmini aldı, lakin 1955-ci ildə EDVAC sinfi maşınların xeyrinə istismardan çıxarıldı. Bu məntiqlə BIOS ilk kompüterlərin deyil, 1970-1980-ci illərin qatıdır.