CAPTCHA insan olduğunuzu deyil, amerikalı olduğunuzu sübut edir

Britaniyalı proqramçı Terence Eden 2017-ci ilin noyabrında qısa bir yazı dərc etdi və sadə bir fikri irəli sürdü: şəkilli CAPTCHA yoxlamaları istifadəçinin insan olduğunu deyil, Amerika mədəniyyəti ilə tanışlığını təsdiqləyir. Yazı 26 sentyabr 2026-cı ildə Hacker News-də yenidən gündəmə gəldi və saatlar ərzində onlarla şərh topladı.

Amerika uşaqlığını nəzərdə tutan test

Eden yeddi yaşında girdiyi IQ testini xatırlayır; elə ilk suallarda ilişib qalıb: "Konfet 25¢-dir. Coninin bir dime pulu var. Konfeti almaq üçün ona neçə nickel lazımdır?" Hesab sadə idi, amma oğlan nə dime, nə də nickel görmüşdü və ölkəsində sentlə ödəniş edilmirdi. Sual ağıl deyil, ortaq mədəni bilik tələb edirdi və testdə buna bənzər başqa suallar da var idi.

Taksi CAPTCHA-sı

İllər sonra eyni məntiq CAPTCHA-da təkrarlandı: insan olduğunu sübut etmək üçün Eden şəbəkədən taksi fotoşəkillərini seçməli idi və düzgün xanalar Amerika sarı taksiləri idi. Britaniyada taksilər, yazır o, əsasən qaradır, digər ölkələrdə isə hər rəngdə olur. Müəllif həmçinin soruşur ki, Google-un sistemləri bunu necə dəyərləndirəcək: özüidarə olunan avtomobillər Londonun qara taksilərini tanıyacaqmı, Britaniyada hər sarı avtomobil taksi sayılacaqmı və şirkət onun insan olmadığına qərar verəcəkmi, sadəcə Twinkie-nin nə olduğunu bilmədiyi üçün?

Köhnə etiraz niyə hələ də aktualdır

CAPTCHA insanı botdan ayırmaq üçün hazırlanmış avtomatik testdir, lakin Edenin etirazı ondan ibarətdir ki, test eyni zamanda Amerika mədəni kontekstini bölüşməyənləri də kənarda qoyur və belə yoxlamalara internetdə hələ də hər yerdə rast gəlinir. Yazını qəsdən "ədalətsiz" bir sualla bitirir: bir şey yarım kron edirsə və florinlə ödəyirsinizsə, nə qədər tanner qaytarılacaq? Britaniyadan kənarda buna demək olar ki, heç kim cavab verə bilməz və məsələ də elə bundadır.