«Պերսեպոլիս»-ի հեղինակ Մարժան Սատրապին մահացել է 56 տարեկանում

Ֆրանսիացի-իրանցի գրող և կինոռեժիսոր Մարժան Սատրապին, ով առավել հայտնի է «Պերսեպոլիս» գրաֆիկական վեպով և համանուն ֆիլմով, մահացել է 56 տարեկանում՝ ամուսնու մահից մեկ տարի անց։ «Մարժան Սատրապին մահացավ տխրությունից՝ իր ամուսնու և կյանքի սիրո՝ Մաթիաս Ռիպայի մահից մեկ տարուց մի փոքր ավելի անց», — AFP-ին հինգշաբթի հայտնել է նրա մերձավոր շրջապատից մեկը։

Ռաշթից Փարիզ

Սատրապին ծնվել է 1969 թվականին Իրանի հյուսիսում գտնվող Ռաշթ քաղաքում։ Ֆրանսիա է տեղափոխվել 1994 թվականին և 2006-ին ստացել ֆրանսիական քաղաքացիություն։ Իրանի թեոկրատական իշխանության բացահայտ քննադատ Սատրապին «Պերսեպոլիս»-ում հիմնվել է սեփական մանկության վրա. գիրքը պատմում է Թեհրանում անցկացրած վաղ տարիների և 1979 թվականի հեղափոխությունից հետո Իրանի իսլամական ղեկավարության սահմանած արգելքների մասին, մինչև որ ծնողները նրան ուղարկել են Եվրոպա և սկսվել է աքսորի կյանքը։ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը նրան անվանել է «մեծ արվեստագետ, ով իր իրանական մանկությունը վերածեց համամարդկային պատմության»։

Կաննը, «Օսկարի» առաջադրումը և նվիրումը իրանցիներին

«Պերսեպոլիս»-ի 2007 թվականի անիմացիոն էկրանավորումը, որը նա նկարահանել է Վենսան Պարոնոյի հետ համատեղ, արժանացել է Կաննի կինոփառատոնի ժյուրիի մրցանակին և առաջադրվել «Օսկարի»։ «Թեև սա համամարդկային ֆիլմ է, ես ուզում եմ այս մրցանակը նվիրել բոլոր իրանցիներին», — ասել էր Սատրապին այն ժամանակ։

«Մարժանը արտակարգ արվեստագետ և հմայիչ կին էր, ով մարմնավորում էր ստեղծագործության ուրախությունը և աքսորի տխրությունն ու ցավոտ հիշողությունները։ Մենք այս առավոտ սգում ենք նրան», — AFP-ին ասել է Կաննի գլխավոր դելեգատ Թիերի Ֆրեմոն։

Նրա աշխատանքը դուրս էր գալիս Իրանից. 2019-ին նա նկարահանեց «Ռադիոակտիվ» կենսագրական ֆիլմը ռադիոակտիվության հետազոտության ռահվիրա և Նոբելյան դափնեկիր Մարի Կյուրիի մասին։ Նա նաև նկարիչ էր և 2020-ին ցուցադրեց կտավների շարք։

«Կին, կյանք, ազատություն»

Սատրապին բացահայտորեն սատարում էր 2022 թվականին Իրանում բռնկված բողոքի ցույցերին, որոնք սկսվեցին 22-ամյա քուրդ կին Մահսա Ամինիի մահից հետո. նա մահացել էր կալանքի տակ՝ կանանց համար սահմանված հագուստի կանոնները իբր խախտելու մեղադրանքից հետո։ Սատրապին կազմեց «Կին, կյանք, ազատություն» շարժման մասին գրաֆիկական պատմությունների ժողովածուն, որը անգլերեն լույս տեսավ 2024-ին, և նույն տարում մասնակցեց Փարիզում Ամինիի մահվան երկրորդ տարելիցին նվիրված ակցիային։ Իսլամական Հանրապետության մասին նա ասում էր. «Շատ կարևոր է, որ այս ռեժիմը վերանա», սակայն ընդգծում էր, որ դա մեկ գիշերում չի լինի։ «Կարևոր է հույսը պահել»։

Բանտարկված Նոբելյան խաղաղության դափնեկիր Նարգես Մոհամմադիի հիմնադրամը նրան անվանեց «ֆեմինիզմի, մարդու իրավունքների և ազատության անվախ ձայն»՝ ավելացնելով, որ «նրա քաջությունը կհնչի նրա կյանքից շատ ավելի հեռու»։

2025 թվականի սկզբին Սատրապին հրաժարվեց Ֆրանսիայի բարձրագույն քաղաքացիական պարգևից՝ Պատվո լեգեոնից՝ երկրին մեղադրելով «կեղծավորության» մեջ վիզայի այն քաղաքականության պատճառով, որը դիսիդենտներին թույլ չէր տալիս Իրանից մեկնել Ֆրանսիա։ Անցյալ տարվա ապրիլի 8-ին ամուսնու մահից հետո նա հիմնադրեց Մաթիասի և Մարժան Ռիպա-Սատրապիի կինոհիմնադրամը՝ Փարիզում կինոարվեստ սովորել ցանկացող արտասահմանցի ուսանողների համար։