Տաքսու վարորդները հազվադեպ են մահանում Ալցհայմերից. ինչպես է տարածական մտածողությունը պաշտպանում ուղեղը

Տաքսու և շտապօգնության վարորդները գրեթե ցանկացած այլ մասնագիտության աշխատողներից ավելի հազվադեպ են մահանում Ալցհայմերի հիվանդությունից։ Այսպիսին էր ԱՄՆ-ի գրեթե 9 միլիոն մահվան վկայականներն ուսումնասիրած 2024 թվականի հետազոտության արդյունքը, և դա դրդեց ինժեներ-պրոֆեսոր Հաթիմ Շարիֆին հարցնել, թե արդյոք իր իսկ քարտեզներով լի աշխատանքը պաշտպանում է ուղեղը։

Ինչ ցույց տվեցին 9 միլիոն մահվան վկայականները

Ուսումնասիրելով 2020-2022 թվականների վկայականները՝ հետազոտողները պարզեցին, որ 443 մասնագիտությունների շարքում տաքսու և շտապօգնության վարորդներն ունեին Ալցհայմերից մահվան ամենացածր ռիսկը։ Տարիքի, սեռի, ռասայի, էթնիկ պատկանելության և կրթության ճշգրտումից հետո այդ մասնագիտությունների մոտավորապես 100 մարդուց 1-ը մահանում էր հիվանդությունից, մինչդեռ ընդհանուր ցուցանիշը 60-ից 1 էր։ Այս օրինաչափությունը չտարածվեց վարորդական այլ մասնագիտությունների վրա. ավտոբուսի վարորդներն ու օդաչուները նման առավելություն չունեին, ինչից հետազոտողները եզրակացրին, որ բանալին ոչ թե վարելն է, այլ շարունակական, իրական ժամանակում նավիգացիան։

Հիպոկամպը և լոնդոնյան տաքսու վարորդները

Հետազոտողները կարծում են, որ կապն անցնում է հիպոկամպով՝ ուղեղի հատվածով, որը կառավարում է հիշողությունը և տարածական նավիգացիան և Ալցհայմերի դեպքում առաջիններից է վնասվում. տարածական կողմնորոշման խնդիրները հիվանդության ամենավաղ նշաններից են և երբեմն ի հայտ են գալիս ակնհայտ հիշողության կորստից առաջ։ 2000 թվականի հանգրվանային հետազոտության ընթացքում նյարդագիտության մասնագետները պարզեցին, որ լիցենզավորված լոնդոնյան տաքսիստների մոտ հետին հիպոկամպում չափելիորեն ավելի շատ մոխրագույն նյութ կա, քան տաքսի չվարողների մոտ։ Ծավալը աճում էր փորձի հետ միասին. ինչքան երկար էր մարդը վարում, այնքան մեծ էր այդ հատվածը, ինչը վկայում է, որ փոփոխությունը գալիս է պարապմունքից։

Արդյոք էկրանով արված տարածական աշխատանքը հաշվվու՞մ է

Շարիֆը նշում է, որ քարտեզագիրներն, ուրբանիստներն ու աշխարհագրական վերլուծաբաններն օրերն անցկացնում են մտավոր բազմաշերտ տարածության մեջ. բնակչության տվյալները վերադրում են ջրհեղեղի քարտեզներին, արբանյակային պատկերներով քարտեզագրում են հողածածկը, միաժամանակ կառավարում կոորդինատային համակարգերն ու մասշտաբները։ Արդյոք էկրանի միջոցով դատողությունը մարզում է նույն նեյրոցանցերը, դեռ չի փորձարկվել։ Սակայն անուղղակի ապացույցները տպավորիչ են. 2023 թվականին մեքենայական ուսուցման մոդելը վերլուծեց ավելի քան 22 500 մարդու տվյալներ և 84% ճշգրտությամբ կանխատեսեց, թե որ փոստային ինդեքսներում է Ալցհայմերի մակարդակն ավելի բարձր՝ ելնելով միջավայրի բարդությունից։ Բարդ, տարածականորեն հարուստ միջավայրերում ապրողները ավելի հազվադեպ էին հիվանդանում, իսկ հետագա հետազոտությունը այդ բարդությունը կապեց ուղեղի տարածական նավիգացիայի շրջանների ավելի մեծ ծավալի հետ։

Ինչու է դա կարևոր ոչ միայն տաքսիստների համար

Երկու հետազոտություններն էլ այն մասին են, թե որտեղ են մարդիկ ապրում, այլ ոչ թե ինչ աշխատանք են անում, զգուշացնում է Շարիֆը։ Բայց եթե երկարատև տարածական մտածողությունը պաշտպանում է ուղեղը՝ մարզելով այն նեյրոցանցերը, որոնց առաջինն է հարվածում Ալցհայմերը, հետևանքները շատ ավելի հեռու են գնում քարտեզագիրներից. մտավոր բարդ մասնագիտությունները բազմիցս կապվել են ճանաչողական ռեզերվի՝ հիվանդությանը դիմակայելու ուղեղի կարողության հետ Այսպիսով, հարցը, թե ինչպես են հասարակությունները կազմակերպում կրթությունը, մասնագիտական պատրաստումն ու թոշակի անցնելը, դառնում է ուղեղի առողջության հարց։