Չեղարկվել է NASA-ի և ESA-ի՝ Մարսից նմուշների վերադարձի առաքելությունը

ԱՄՆ Կոնգրեսի՝ 2026 թվականի հունվարի 5-ին հրապարակած բյուջետային փոխզիջումը փաստացի վերջ դրեց NASA-ի Mars Sample Return (MSR) ծրագրին՝ առաքելությանը, որը պետք է Երկիր վերադարձներ Perseverance ռովերի հավաքած ապարների նմուշները։ Փաստաթղթի տեքստը միանշանակ է՝ «Համաձայնությունը չի աջակցում Mars Sample Return-ի գործող ծրագրին»։ Նախագիծը դեռ պետք է անցնի երկու պալատներով և ստորագրվի նախագահի կողմից, սակայն որոշումն արդեն ընկալվում է որպես ծրագրի ավարտ։

Ինչ որոշեց Կոնգրեսը

Ծրագիրն ամբողջությամբ չեն կրճատել. 110 միլիոն դոլար տեղափոխվել է նոր՝ «Mars Future Missions» ծրագիր, որը կշարունակի MSR-ի շրջանակում մշակված տեխնոլոգիաները, այդ թվում՝ Մարսի բարակ մթնոլորտում տիեզերանավի վայրէջքի համակարգերը։ Planetary Society-ի կառավարական հարաբերությունների տնօրեն Ջեք Կիրալիի խոսքով՝ այդ գումարը կարող է NASA-ին հնարավորություն տալ ապագայում նորից գործարկել ծրագիրը։

Արժեքի խնդիրը

MSR-ը տարիներ շարունակ բաժանում էր մոլորակագետներին. 2024-ին ծախսերի գնահատականը հասավ 11 միլիարդ դոլարի, և Կոնգրեսը բազմիցս սպառնաց չեղարկել ծրագիրը։ NASA-ի վերջնական առաջարկը՝ հրապարակված 2025 թվականի հունվարին, պետք է իջեցներ արժեքը մինչև 7 միլիարդ դոլար՝ ավելի մոտ վաղ գնահատականներին, սակայն այդ գինն էլ չափազանց բարձր համարվեց։ Փոխզիջումային բյուջեն NASA-ի գիտությանը հատկացնում է 7,25 միլիարդ դոլար՝ 1%-ով պակաս նախորդ տարվանից, բայց շատ ավելի, քան վարչակազմի՝ գիտական բյուջեն կիսով չափ կրճատելու առաջարկը։ Դա կարող է ֆինանսավորում բացել Վեներայի երկու ընտրված առաքելությունների և Ուրանի զոնդի համար։

ESA-ի դերը և գիտական կորուստը

MSR-ը Եվրոպական տիեզերական գործակալության (ESA) հետ համատեղ նախագիծ էր. ESA-ն պետք է տրամադրեր Earth Return Orbiter-ը՝ սարք, որը Մարսի մակերևույթից արձակված նմուշների կոնտեյները կորզեր ու Երկիր կհասցներ։ ESA-ն արդեն կատարել է աշխատանքի զգալի մասը և անցյալ տարվա վերջին հայտնեց, որ նախագիծը կարող է վերածվել ինքնուրույն ուղեծրային առաքելության՝ Մարսի երկրաբանության ուսումնասիրության համար։

2021 թվականից Jezero խառնարանն ուսումնասիրող Perseverance-ը հավաքել է մի քանի տասնյակ ապարային նմուշ։ 2024-ին հին գետահունից հանված Cheyava Falls նմուշը պարունակում է «ընձառյուծի բծեր» կոչվող հանքային գոյացություններ, որոնք նման են Երկրի վրա միկրոբների թողած հետքերին։ Կոլորադոյի համալսարանի մոլորակագետ Բեթանի Էլմանը նշում է՝ «պոտենցիալ կենսասիգնատուրա ունեցող ապարը սպասում է վերադարձին, իսկ այլ նմուշներում թաքնված են բեկումնային հայտնագործություններ»։ Արիզոնայի պետական համալսարանի հետազոտող Ֆիլիպ Քրիսթենսենը ասում է, որ հրաժարվելը ԱՄՆ-ի առաջատարության կորուստ կնշանակի, հատկապես երբ Չինաստանը կառուցում է Մարսից նմուշների վերադարձի իր ծրագիրը։ NASA-ի Mars Exploration Program Analysis Group-ի ղեկավար Վիկտորյա Համիլթոնը որոշումն անվանում է «խորապես հիասթափեցնող» և ասում, որ համայնքը ցանկանում է շուտ իմանալ, թե ինչպես կօգտագործի գործակալությունը ռովերի մնացած ժամանակը, քանի որ այն մոտենում է հինգ տարվա աշխատանքին, իսկ նմուշային խողովակները գրեթե լցված են։