Կարճ տեսանյութերի դիտումը ժամանակավորապես անջատում է ուղեղի ճանաչողական վերահսկման ցանցը. հետազոտություն

Չժեջյան համալսարանի հետազոտողների՝ 2026 թվականի հունվարին NeuroImage-ում հրապարակված աշխատանքը ցույց է տալիս, որ դուր եկած կարճ տեսանյութը մինչև վերջ դիտելը ժամանակավորապես հանգստացնում է ուղեղի այն հատվածները, որոնք օգնում են պահպանել կենտրոնացումն ու կշռադատել երկարաժամկետ նպատակները։

Ինչպես է անցկացվել փորձը

Թիմը հավաքագրել է 66 կամավոր, որոնցից 10-ը դուրս է մնացել գլխի շարժման կամ ցածր որակի տվյալների պատճառով. վերջնական նմուշում մնացել է 56 մասնակից (37 տղամարդ և 19 կին, միջին տարիքը՝ 23,3)։ Սկանավորումից առաջ MEGA-PRESS-ով չափվել են հանգստի վիճակում գլուտամատի և GABA-ի կոնցենտրացիաները դորսալ առաջային ցինգուլյար կորտեքսում (dACC), իսկ տեսողական կորտեքսը եղել է վերահսկիչ հատված։ Սկաների ներսում մասնակիցները դիտել են վեց րոպեանոց երկու բլոկ՝ 160 տեսանյութից բաղկացած գրադարանից։

Ինչ արեցին մասնակիցները և ինչ ցույց տվեցին արդյունքները

Տեսահոլովակի միջին տևողությունը 23,7 վայրկյան էր, և մասնակիցները ցանկացած պահի կարող էին անցնել հաջորդին։ Յուրաքանչյուր տեսանյութ դասակարգվել է որպես «հավանած» (մինչև վերջ դիտված) կամ «չհավանած» (կեսից առաջ բաց թողնված). մեկ սեսիայում դիտվել է միջինում 19 հավանած և 36 չհավանած տեսահոլովակ։ Հետազոտությունը նախապես գրանցվել էր 2024 թվականի սեպտեմբերին։

Հավանած տեսանյութերը դիտելիս և՛ dACC-ի, և՛ դորսոլատերալ նախաճակատային կորտեքսի (dlPFC) ակտիվությունը նշանակալիորեն իջել է բազայինից (համապատասխանաբար t = -6,30 և -12,20)։ Չհավանած տեսանյութերի դեպքում պատկերը տարբերվել է. dACC-ի ակտիվությունը մնացել է բազայինին մոտ, իսկ dlPFC-ն շարունակել է ճնշված լինել, սակայն ավելի թույլ (t = -3,73)։ Տեսողական կորտեքսը ակտիվացել է երկուսում էլ՝ առանց տարբերության՝ վկայելով էֆեկտի յուրահատկության մասին։ Հանգստի ժամանակ dACC-ում գլուտամատի բարձր մակարդակը կանխատեսել է ավելի փոքր ճնշում, իսկ GABA-ն էական կապ չի ունեցել այդ հատվածների ակտիվության հետ։ Երկու հատվածների միջև ֆունկցիոնալ կապը երկուսում էլ բարձրացել է բազայինից՝ հավանած տեսանյութերում ավելի ուժեղ։

Մեկնաբանություն և սահմանափակումներ

Հեղինակները զգուշացնում են, որ այս ճնշումը չպետք է ընկալվի որպես ճանաչողական ֆունկցիայի խանգարում։ Ինչպես նշված է հոդվածում, «այս նվազումը չպետք է մեկնաբանվի որպես ճանաչողական վերահսկման ձախողում». նրանց կարծիքով դա հարմարվողական անցում է դեպի ցածր ջանք պահանջող ավտոմատ մշակում, իսկ մասնակիցները չհավանած տեսահոլովակները բաց են թողել փորձարկումների մոտ 57 տոկոսում՝ վկայելով շարունակական գնահատման մասին։ Հեղինակները նշում են նաև սահմանափակումները. նեյրոտրանսմիտերները չափվել են միայն dACC-ում, ամիգդալայի պատճառական դերը չի ստուգվել, խնդրահարույց օգտագործումը չի գնահատվել վավերացված սանդղակով, «հավանելը» որոշվել է միայն մինչև վերջ դիտելու հիման վրա, նմուշը երիտասարդ է, դիզայնը՝ կոռելյացիոն։ Հոդվածը՝ Hong, T., Su, C., Zhou, H., Geng, F., & Hu, Y. (2026), NeuroImage, 327, 121722։