«Վերջին մարդիկ, ովքեր գիտեն, թե ինչպես է դա աշխատում». էսսե AI-ի և մեքենաների հետ ծանոթության կորստի մասին

unix.foo ինժեներական բլոգում հրապարակված կարճ էսսեն պնդում է, որ AI-օգնականների տարածման հետ մենք կորցնում ենք ամենակարևորը՝ ոչ թե կոմպետենտությունը, այլ մեքենաների հետ մտերմությունը։ «The Last People Who Know How It Works» գրությունը հունիսի 26-ին հրապարակել է հեղինակ Սայրուս Լոպեսը, որը փաստարկը կառուցում է 1990-ականների համակարգչային խաղերի փորձի վրա։

Մեքենան ուներ իր պայմանները

Լոպեսը հիշում է ժամանակները, երբ խաղալու համար նախ պետք էր հասկանալ համակարգիչը. բացել ու կարդալ autoexec.bat-ի նման ֆայլեր, երբեմն մեկ խաղի համար բեռնման սկավառակ ստեղծել՝ դիսկետ, որի գոյության միակ պատճառը մեքենան մեկ կոնկրետ ծրագրի պահանջած կոնֆիգուրացիայով բեռնելն էր։ «Դա անում էր տասը տարեկան երեխան։ Ես անում էի։ Դուք էլ, որովհետև այնքան էիք ուզում խաղալ, որ մեքենան ձեզ խաղալու թույլտվություն չէր տալիս, քանի դեռ չէիք սովորել մի փոքր, թե ինչպես է այն աշխատում»։

Նույնը վերաբերում էր սարքաշարին։ Մոդեմն իր բանակցությունը բարձրաձայն երգում էր, և բավարար կրկնություններից հետո ականջով հասկանում էիք, թե երբ է վեճը վատ ընթանում ու կապը պատրաստվում է կտրվել։ Սկավառակների ջամպերները եղունգով էիք դնում և գիտեիք, թե որ ընդհատմանը (interrupt) է պատասխանում ձայնային քարտը. սխալ գուշակությունը նշանակում էր, որ այն ոչ մեկին չի պատասխանում։ «Մեքենան եզրերից էր կազմված, և դուք կտրվում էիք դրանց վրա. այդպես էլ իմանում էիք, թե որտեղ են դրանք», — գրում է հեղինակը։

Դժվարությունը հենց գիտելիքն էր

Էսսեի գլխավոր թեզն այն է, որ դիմադրությունը հասկանալու խոչընդոտ չէր, այլ դրա միջավայրը. «Մարդը ճանաչում է միայն այն, ինչը կարող է կորցնել»։ Ժամանակակից AI-օգնականները, այս տրամաբանությամբ, «ամենահարմարվող բանն են, ինչ որևէ մեկը ստեղծել է». նրանք պայմաններ չեն դնում, կոնֆիգ ֆայլ կարդալ չեն պահանջում և իրենց վերակառուցում են ձեր նախադասության շուրջ։ Եզրակացությունը ուղիղ է. «մեքենան, որը չի կարող մարտահրավեր նետել քեզ, այնպիսի բան է, ինչը չես կարող ճանաչել։ Այն միայն օգտագործել կարող ես»։

Լոպեսը բացահայտ մերժում է կոմպետենտության անկման մասին սովորական ողբը։ Գիտելիքը, նրա կարծիքով, երբեք այսքան պաշտպանված չի եղել. մոդելները կարդացել են բոլոր ձեռնարկները, որոնք ոչ մի մարդ չի կարդում, և նրանք անթերի ու ընդմիշտ կպատմեն, թե ինչպես է աշխատում ցանկացած մեքենա։ Մահանում է ոչ թե գիտելիքը, այլ ծանոթությունը՝ այն անպաճույճ մտերմությունը, որը ձեռք է բերվում կոնկրետ մեքենայի հետ պայքարով, պարտությամբ, վերադարձով և վերջապես նրա «տեղի տալով»։

Ավելի կախյալ, ավելի քիչ ծանոթ

Էսսեն ավարտվում է անձնական նոտայով։ Լոպեսը փնտրում էր մոդեմի միացման ձայնագրություն («մարդիկ նման ձայներ պահում են ինչպես չորացրած ծաղիկներ») և միացրեց այն ժամանակակից համակարգչով. այն վերարտադրեց ձայնը ակնթարթորեն և անթերի։ Այդ ձայնը նա անգիր գիտի, բայց ոչ ոք չի ճանաչի այն մեքենային, որ հենց նոր նվագեց այն, այնպես, ինչպես ինքը ճանաչում էր այդ ձայնը արձակող մեքենային։ Տխրությունը, գրում է հեղինակը, ամբողջովին մերն է. մենք վերջինն ենք, ովքեր մեքենային ճանաչել են դժվարության միջով, և վերջինները, ովքեր դեռ կիմանան, որ ինչ-որ բան կորել է։