დაბერება ცვეთა კი არა, დაპროგრამებული პროცესია — Rockefeller-ის მკვლევარის არგუმენტი

ათწლეულების განმავლობაში დაბერების ბიოლოგია ცვეთით აიხსნებოდა: მოლეკულები, უჯრედები და ორგანოები ზიანს აგროვებენ, აღდგენის მექანიზმები ჩამორჩებიან და დაქვეითება იწყება. Quanta Magazine-ის 14 აგვისტოს ინტერვიუში უჯრედების ბიოლოგი Junyue Cao ამტკიცებს, რომ ეს სურათი არაზუსტია.

ცვეთა კი არა, პროგრამა

Cao, რომელიც Rockefeller University-ში ერთუჯრედიანი გენომიკისა და პოპულაციის დინამიკის ლაბორატორიას ხელმძღვანელობს, დაბერებას შემთხვევითი დაშლის ნაცვლად ეტაპობრივ, მოწესრიგებულ პროცესად აღწერს. „სისტემის განადგურება ძალიან ადრეულ ეტაპზეა დაპროგრამებული“, — უთხრა მან Quanta-ს ავტორს Ingrid Wickelgren-ს. მისმა ლაბორატორიამ დაბერების ცალკეული ეტაპები გამოყო — ემბრიონული განვითარების მსგავსი — რომლებიც მოლეკულური სიგნალებისა და კონკრეტული უჯრედული პოპულაციების ცვლილებებით განისაზღვრება. ადამიანებში ეს პროცესი, სავარაუდოდ, 30 წლამდე იწყება.

21 მილიონი უჯრედი ხუთ ასაკობრივ ეტაპზე

ექსპერიმენტების ერთ სერიაში გუნდმა 21 მილიონი უჯრედი დაამუშავა — 14 ქსოვილიდან და ორგანოდან, დაახლოებით 50 თაგვიდან ხუთ ასაკობრივ ეტაპზე: 3, 6, 12, 16 და 23 თვე, რაც ადამიანის 20, 30, 50, 60 და 75 წელს დაახლოებით შეესაბამება — და თითოეულ უჯრედში 20 000 გენის ექსპრესია გაზომა. მკვლევარებმა 536 ძირითადი უჯრედის ტიპი და 1 828 ქვეტიპი გამოავლინეს, თუმცა ასაკთან ერთად მკვეთრად იცვლება მათი მხოლოდ მეოთხედი.

ადრეულ ფაზაში იკარგება ცხიმისა და კუნთის გარკვეული უჯრედები და ტვინის ორი გაუმწიფებელი უჯრედის ტიპი, რომლებსაც ტვინის ქსოვილის აღდგენის უნარი აქვთ. თაგვებში 6-დან 12 თვემდე — ადამიანის 30-40 წლები — მკვეთრად მცირდება ქსოვილების შემანარჩუნებელი უჯრედები: ტენოციტები, მსხვილი ნაწლავის გლუვი კუნთის უჯრედები და თირკმლის ეპითელური უჯრედები. დაახლოებით 12 თვიდან კლებას ზრდა ცვლის — ძირითადად იმუნური უჯრედების ხარჯზე; 16 თვისთვის დაბერებასთან დაკავშირებული იმუნური უჯრედები მრავლდებიან და Cao მათ გულის დაავადებების, ართრიტის, კიბოსა და ქრონიკული რესპირატორული დაავადებების რისკის ზრდას უკავშირებს.

კოდი და არა შემთხვევითი დაზიანება

Science-ში 2025 და 2026 წლებში გამოქვეყნებული ორი ნაშრომი ასაკთან ერთად ორგანიზმის უჯრედების რადიკალურ გადანაწილებაზე მიუთითებს. Cao-ს გუნდმა 280 000 გენომური რეგიონი გამოავლინა, რომლებიც დაბერების დროს კონკრეტულ უჯრედულ ტიპებში განმეორებადად იხსნება ან იხურება — ყოველ ჯერზე იგივე რეგიონები, რასაც შემთხვევითი დაზიანება არ გამოიწვევდა. ცვლილებებს, როგორც ჩანს, შიდა პროგრამები და ციტოკინები მართავენ. Cao დაბერებას შემოდგომის ხეს ადარებს.

რატომ არის დრო მნიშვნელოვანი

ადამიანის მონაცემები ამ სურათს ერწყმის: სისხლში ცილოვანი ხელწერა 40-იანი წლების შუიდან 50-იანი წლების ბოლომდე მკვეთრად იცვლება და მკვლევრებმა საშუალო ასაკში „მკვეთრი დაბერებაც“ დააფიქსირეს. Cao-ს ლაბორატორიამ გამოავლინა იშვიათი, მოწყვლადი უჯრედული ტიპები, რომლებიც ანტიდაბერებითი ჩარევების სამიზნეები შეიძლება გახდეს; ვინაიდან აღდგენის უნარი საშუალო ასაკამდე მცირდება, მისი აზრით, დაბერების შენელება ადრე უნდა დაიწყოს.