Alan Kay: ENIAC-ს BIOS არ ჰქონდა, პროგრამა კაბელებით მზადდებოდა

Quora-ზე დასმულ კითხვაზე, ჰქონდა თუ არა ENIAC-ს BIOS, კომპიუტერის პიონერმა Alan Kay-მ პირდაპირი პასუხი გასცა: მისი თქმით, დარწმუნებულია, რომ ამ მანქანას არც BIOS ჰქონდა და არც მისი რაიმე ანალოგი. იმავე პასუხში ის აღნიშნავს, რომ იზიარებს იმ ადამიანების პოზიციას, რომლებიც ENIAC-ს პროგრამის შემნახავ კომპიუტერად არ მიიჩნევენ: ცალკეული ხერხები არსებობდა, მაგრამ, Kay-ის შეფასებით, ეს საკმარისი არ არის.

რატომ ვერ ექნებოდა ENIAC-ს BIOS

ENIAC არის Electronic Numerical Integrator and Computer, რომელიც 1945 წელს დასრულდა. მანქანა John Mauchly-მ და J. Presper Eckert-მა შექმნეს არტილერიის სროლის ცხრილების გამოსათვლელად. პროგრამა მასში მეხსიერებაში არ ინახებოდა: ამოცანა კაბელებისა და გადამრთველების მეშვეობით, ე.წ. plugboard-ით, მზადდებოდა, სამი ფუნქციური ცხრილი კი თითო 1200 ათპოზიციან გადამრთველს შეიცავდა. ახალი ამოცანისთვის მანქანის მომზადებას დღეები, ზოგჯერ კვირები სჭირდებოდა. სწორედ ამიტომ ENIAC არ იტვირთებოდა, არამედ ხელახლა იკვრებოდა.

„ცივი“ გაშვება გადამრთველებით

Kay-ის პასუხის მეორე ნაწილი BIOS-ის განმარტებას ეხება. ის კითხულობს, სავალდებულოა თუ არა, რომ „საბაზისო I/O“-ს პროგრამა firmware-ში იყოს, რომ BIOS-ად ჩაითვალოს. წესის ასო ამბობს, რომ კი, თუმცა თავად Kay უფრო სულს ემხრობა და ROM-ს სავალდებულო პირობად არ მიიჩნევს. სწორედ ამიტომ იხსენებს 60-იანი წლების კომპიუტერებს, რომლებიც „ცივად“, კოდის გარეშე ირთვებოდა: ოპერატორი გადამრთველებით (toggle) რამდენიმე ინსტრუქციას შეიყვანდა, ეს ინსტრუქციები კი ქაღალდის ლენტიდან უფრო დიდ კოდს კითხულობდა. ასე ირთვებოდა DEC-ის ადრეული მანქანების უმეტესობა.

CDC 6600 და BIOS-ის ტერმინი

ამავე ლოგიკით Kay იხსენებს CDC 6600-ს, დაახლოებით 1964-1965 წლების მანქანას, რომელსაც ცივი გაშვებისთვის გადამრთველების პანელი ჰქონდა და, მისივე შეფასებით, ეს ცალკეულ გადამრთველებზე გაცილებით მოსახერხებელი იყო. Wikipedia-ზე დაყრდნობით, Kay წერს, რომ სახელი BIOS პირველად ოფიციალურად 1975 წელს, CP/M-ის ოპერაციული სისტემისთვის გამოიყენეს, ტერმინის „თანამედროვე“ მნიშვნელობა კი დაახლოებით 1981 წელს, IBM PC-სთან დაკავშირებით დამკვიდრდა. ორივე შემთხვევაში BIOS ROM-ში ინახებოდა. კომენტარებში მკითხველები აზუსტებენ, რომ CP/M-ის BIOS დისკეტიდან იტვირთებოდა, ზოგ მანქანას კი ROM-ში პატარა ჩამტვირთავი ან გამმართველი პროგრამა ჰქონდა.

რას ცვლის ეს განსხვავება

მოკლე პასუხი უფრო ფართო გადასვლაზე მიუთითებს: ENIAC-ის თაობა აპარატურის დონეზე მუშაობდა, პროგრამის მეხსიერებაში შენახვის იდეა კი მოგვიანებით დამკვიდრდა. John von Neumann-ის 1945 წლის მოხსენება EDVAC-ზე და კემბრიჯში აშენებული EDSAC ამ გადასვლის ეტაპებია. ENIAC-ს 1948 წელს ფუნქციური ცხრილების ხარჯზე პროგრამის შენახვის პრიმიტიული მექანიზმი დაემატა, თუმცა 1955 წელს ის უკვე მოძველებული შეიცვალა EDVAC-ის კლასის მანქანებით. ამ კონტექსტში BIOS არა პირველი კომპიუტერების, არამედ 70-იანი და 80-იანი წლების პროგრამული ფენაა.