აქვს ჩიტებს აქცენტი? ფრინველთა სიმღერის რეგიონული განსხვავებები

ფრინველები ყველაზე მეტად გარიჟრაჟამდე დაახლოებით ერთი საათით ადრე მღერიან, როცა ჰაერი ყველაზე მშვიდია — ასეთ პირობებში ბგერა უფრო შორს ვრცელდება და სიმღერა შუადღისას შესრულებულზე 20-ჯერ უფრო ეფექტურია. თუმცა ეს გუნდი ყველგან ერთნაირად არ ჟღერს: ერთ უბანშიც კი ერთი სახეობის ფრინველები ყოველთვის ერთნაირად არ მღერიან.

ინდივიდუალური და რეგიონული აქცენტები

The Conversation-ისთვის დაწერილ განმარტებაში ნოტინგემ ტრენტის უნივერსიტეტის მკვლევარი ლუიზ ჯენტლი აღწერს, როგორ ჩაწერეს სტუდენტებმა კამპუსში ლურჯი წივწივები: ზოგი კლასიკურ სიმღერას მღეროდა, ზოგი უფრო გრძელ ვარიანტს, ზოგი კი მხოლოდ დასაწყისს. რეგიონული აქცენტებიც რეალურია — ტყის მტრედის (Columba palumbus) სიმღერა, რომელსაც ბრიტანეთში „my toe bleeds Be-tty“-ს ადარებენ, ქვეყნის ნაწილში „my toe bleeds Ju-li-a“-დ იცვლება. მსგავსი დიალექტები შაშვსა და დიდ წივწივაშიც დაფიქსირდა.

ორი დიალექტი ბრიტანეთში, შვიდი — ახალ ზელანდიაში

მინდვრების ფრინველი ქეროზა (Emberiza citrinella) მღერის რაღაცას, რაც ინგლისურად „a little bit of bread and no cheese please“-ს ჰგავს. ბრიტანეთში მას ძირითადად ორი დიალექტი აქვს, რომლებიც სიმღერის ბოლო ნაწილში — „cheese please“-ში — განსხვავდება: ინგლისის აღმოსავლეთში „cheese“ უფრო დაბალი ტონალობისაა, ვიდრე „please“, სამხრეთსა და დასავლეთში კი პირიქით.

ახალი ზელანდიის ქეროზები იქ 1860–70-იან წლებში ჩაიყვანეს, თუმცა, ინგლისის სამხრეთიდან წარმომავლობის მიუხედავად, დაახლოებით შვიდი დიალექტი აქვთ. ამ დამატებითი დიალექტიდან ხუთი ევროპის ფრინველებშიც გვხვდება — ესე იგი, ახალ ზელანდიაში დღემდე ისმის XIX საუკუნის ბრიტანული დიალექტები, რომლებიც სამშობლოში უკვე გაქრა, სავარაუდოდ რიცხოვნობის მკვეთრი კლებისა და ზოგი პოპულაციის გადაშენების გამო.

როგორ სწავლობენ დიალექტს და რას ცვლის ქალაქი

ფრინველების უმეტესობა მხოლოდ ერთ დიალექტს მღერის და მას მშობლებისგან ან მეზობლებისგან სწავლობს — ასე ყალიბდება რეგიონული აქცენტების გეოგრაფიული მოზაიკა. გუგული სიმღერას თანდაყოლილად იცის, რთული სიმღერის მქონე სახეობებმა კი ის უნდა ისწავლონ: ახალგაზრდა ფრინველს მემკვიდრეობით მიღებული „შაბლონი“ აქვს, რომელსაც გარშემო მოსმენილი სიმღერებით ავსებს. იზოლაციაში გაზრდილი ნარჩიტები მარტივ სიმღერას გამოსცემენ, ველური ფრინველები კი სირთულეს მშობლებისა და მეზობლებისგან სწავლობენ.

ქალაქიც ცვლის სიმღერას: ურბანული ფრინველები სოფლისაზე მაღალ ტონალობაში მღერიან, რადგან მაღალი ბგერები დაბალტონიან საგზაო ხმაურს უკეთ სძლევს; დიდი წივწივები ქალაქში ტყეზე მოკლე და სწრაფ სიმღერას მღერიან, შაშვები კი ხმამაღლა. ეს თვისებები ქალაქის სიმშვიდეშიც ინარჩუნებს ძალას, რაც მიუთითებს, რომ ბგერა მაღალ შენობებზე აირეკლება. საგზაო ხმაურის გამო ქალაქის შაშვები გარიჟრაჟის გუნდს სოფლის ფრინველებზე ხუთ საათამდე ადრე იწყებენ, ხელოვნური განათება კი მგალობელ შაშვებს ათი წუთით, გულწითელებსა და დიდ წივწივებს 20 წუთით ადრე ამღერებს.

ბევრი რამ ჯერ კიდევ უცნობია, მათ შორის მდედრი ფრინველების სიმღერა: 2016 წლის ანალიზმა აჩვენა, რომ 4 814 სახეობიდან 3 500-ისთვის მონაცემები არც იმის გასარკვევად კმარა, მღერიან თუ არა მდედრები.