ადამ მასტროიანი: რა განასხვავებს ხელოვნების ნამდვილ ნაწარმოებს AI-ის მიერ შექმნილი კონტენტისგან

ფსიქოლოგმა და მწერალმა ადამ მასტროიანიმ 18 აგვისტოს Experimental History-ში გამოაქვეყნა ესე, რომელშიც ხელახლა სვამს კითხვას, რა ხდის ხელოვნების ნაწარმოებს დაბრუნების ღირსად — და პასუხად „სისქეს“ (thickness) სთავაზობს. მისი თქმით, დიდი ნაწარმოებები ყურადღების საპასუხოდ იშლება: რაც მეტ დროს უთმობ მათ, მით მეტს იღებ. პრობლემა ისაა, რომ ყურადღებიანი მკითხველის დაჯილდოება ჩვეულებრივ გულგრილი მაყურებლის მოგერიებას ნიშნავს.

გაკვეთილი ერთი ნახატიდან

ავტორი წერს, რომ წლების განმავლობაში მუზეუმებს ცნობილი სახელების საძებნელად დადიოდა, სანამ იერონიმუს ბოსხის The Garden of Earthly Delights-თან გაიჭედა: ხუთი საუკუნის წინანდელი ტრიპტიქი, რომელიც, მისივე აღწერით, 500 წლის შემდგომი მომავლის ნახატს ჰგავს. ერთ პანელზე შენიშნა, რომ შიშველ ფიგურას ზურგზე ნოტები აქვს დაწერილი, მისი მეგობარი კი მასზე მიუთითებს. 2014 წელს სტუდენტმა ამელია ჰამრიკმა ეს ფრაგმენტი გადაიტანა ნოტაციაში, ჩაწერა და მსოფლიო ყურადღება მიიპყრო. მოგვიანებით მასტროიანიმ შუასაუკუნეების მუსიკის სპეციალისტის იან პიტმანის ბლოგი იპოვა, რომლის მიხედვითაც ჰამრიკი პირველი არ ყოფილა, თავად ნოტაცია კი ნამდვილი მუსიკა არ არის: აკლია კლავიში, ნოტები შემთხვევით არის განლაგებული, ერთ ხაზზე კი ხაზების რაოდენობაც განსხვავებულია. თანმიმდევრული სიმღერის შექმნა ნიშნავს იმის მოგონებას, რაც იქ არ არის — რასაც, მასტროიანის სიტყვებით, ჰალუცინაციას ვუწოდებთ, როცა ამას ენობრივი მოდელი აკეთებს. ბოსხის შემთხვევაში დაუკვრელი ნოტაცია საიდუმლო კოდი კი არა, საერო მუსიკის საწინააღმდეგო გაფრთხილებაა.

სისქის ოთხი შემადგენელი

ესე ჩამოთვლის ოთხ ეფექტს. პირველი — არჩეული გზიდან გადახრილი ვარიანტები: სქელი ხელოვნება ინახავს მიტოვებული მიდგომების კვალს, როგორც ჰოკუსაის ოთხი ვერსია ერთი და იმავე იდეისა, შექმნილი 33, 44, 46 და 72 წლის ასაკში. მეორე — გამოტოვებული ინგრედიენტი: Betty Crocker განზრახ არ დებს კვერცხის ფხვნილს ნამცხვრის ნარევში, რომ მომხმარებელს ცხობის შეგრძნება შეუნარჩუნოს; სქელი ხელოვნება ასევე ტოვებს ადგილს იმისთვის, რასაც მაყურებელი თავად შეიტანს. მესამე — მიზეზები: ჰამლეტში ყურები მუდმივად მეორდება და ეს სიღრმე იგრძნობა მაშინაც, როცა მკითხველი მას სახელს არ არქმევს. მეოთხე — სისხლის მსხვერპლი, ხილული დანახარჯი, როგორც Met Cloisters-ის 1400-იანი წლების მოჩუქურთმებული სამსხვერპლოები ან პენ და ტელერის ცეცხლის გადაყლაპვა, რომელიც ხრიკი არ არის და შემსრულებლის სიცოცხლეს ამოკლებს.

სისქის საპირისპირო

ესეს მეორე ნაწილი სლოპზეა: ველოსიპედის სახელოსნოებში ხუმრობენ „ველოსიპედის ფორმის ობიექტებზე“, მასტროიანი კი ამ კატეგორიას ფილმის, წიგნისა და აზრის ფორმის ობიექტებზე ავრცელებს. სლოპს საიდუმლო არ აქვს და შემოწმებისას ორთქლდება — ამიტომაც არ უკვირს, რომ ხანმოკლე შეფასებაში AI-ის ნამუშევრებს ირჩევენ: ნამდვილი კითხვა ისაა, რა გადარჩება ათწლეულებს. ამიტომ ვკითხულობთ ძველ წიგნებს: ბრინჯაოს ხანის ლუდს აღარ ვხარშავთ, მაგრამ მის ისტორიებს ვყვებით. AI-სტარტაპების წინადადებები ტექსტის ავტომატიზაციაზე კი უფრო მკაცრ შეფასებას იმსახურებს: იდეები სიტყვებამდე მზად არ არის — ისინი გასქელებას საჭიროებენ.