"ბიბლიოთეკარები 'AI-ს თავის არიდების' ვორქშოფებს მართავენ — ვირუსული მოძრაობა ბიგ ტექის წინააღმდეგ"

AI-ს უკან დახევა: ბიბლიოთეკები, როგორც ციფრული წინააღმდეგობის ცენტრები

როცა ჩარლი ბეილი, სამხრეთ ფილადელფიის ბიბლიოთეკარი, თავისი "Avoiding AI" (AI-ს თავის არიდება) ვორქშოფის მონაწილეებს სთხოვს, ამოიღონ ტელეფონები, ის ხუმრობს: "ჩემს პროგრამაზე ყველა თავის ტელეფონშია!" მაგრამ ეს ის შემთხვევა არაა, როცა ხალხი სოციალურ მედიაში იჯდეს — ისინი ზუსტად ინსტრუქციებს ასრულებენ, რათა ისწავლონ Apple Intelligence-ის, Google Gemini-ისა და სხვა AI ფუნქციების გამორთვა თავიანთ მოწყობილობებზე.

ბეილი დგას საბავშვო ბიბლიოთეკის საკლასო ოთახის წინ, სადაც კედელზე ABC-ს ანბანია და იატაკზე ფერადი ხალიჩაა, რომელიც გვახსენებს, რომ M არის "moon", Z არის "zebra". მაგრამ ოთახში მყოფი 20-ზე მეტი ზრდასრული ადამიანი ანბანის სასწავლად კი არ მოსულა, არამედ იმისათვის, რომ გაიგონ, როგორ აირიდონ AI.

„შთაგონებული ვიყავი იმ გრძნობით, როგორი გაღიზიანებაც აქვთ ადამიანებს, როცა AI ინსტრუმენტები მათ თავს ეხვევა. თითქოს AI ხელსაწყოები, რომლებიც არ გვთხოვია, მოულოდნელად ყველგანაა ჩვენს ცხოვრებაში", — განუცხადა ბეილიმ TechCrunch-ს.

როგორ მუშაობს "Avoiding AI" ვორქშოფი?

საათნახევრიანი ვორქშოფი იწყება მარტივი ახსნით: როგორ მუშაობენ AI ჩეთბოტები, რატომ იყენებენ ადამიანები მათ და რატომ შეიძლება ვინმემ გადაწყვიტოს მათი თავიდან არიდება. ბეილი მსმენელს გაჰყავს ყველაზე პოპულარული ტექ პლატფორმებისა და მოწყობილობების გავლით, ნაბიჯ-ნაბიჯ ინსტრუქციებს აჩვენებს პროექტორზე — იმის ჩვენებით, თუ რომელი ღილაკები უნდა დააჭირონ AI ფუნქციების გასათიშად.

„როგორც ბიბლიოთეკარისთვის, ჩემთვის მნიშვნელოვანია, ეს აღვიქვა როგორც ციფრული წიგნიერების განვითარება და დახმარება, რომ ადამიანებმა დაიბრუნონ თავიანთი ავტონომია იმაზე, სურთ თუ არა AI-ს გამოყენება", — ამბობს ბეილი. — „განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, როცა ასე ძნელია მათი არგამოყენება და როცა დიზაინი თითქოს აიძულებს მიღებას".

ვირუსული ფენომენი: 2000+ ლაიქი და მოლოდინის სიები

ბეილიმ "Avoiding AI"-ს იდეა ჰანა საირუსისგან გაიგო — ბიბლიოთეკარი მეინის შტატიდან, რომელმაც ჟურნალში სტატია გამოაქვეყნა საკუთარი ვორქშოფის შემუშავების შესახებ. ბეილი იყო ერთ-ერთი ათობით ბიბლიოთეკარს შორის მთელი მსოფლიოდან, ვინც საირუსს დაუკავშირდა სტატიის გამოქვეყნების შემდეგ.

„ეს არასდროს მომხდარა ჩემს არცერთ სხვა პროექტთან დაკავშირებით", — ამბობს საირუსი. — „არავის გამოუგზავნია ელფოსტა: 'შეგიძლია ინტროდუქცია კომპიუტერებში-ს თქვენი სლაიდები მომცე?'"

ჩვეულებრივ, საირუსის კლასებზე (როგორიცაა "გაცნობა კომპიუტერებთან") დაახლოებით ათეული მსმენელი მოდის. მაგრამ პირველ "Avoiding AI" ვორქშოფზე იმდენი ინტერესი გამოიჩინეს, რომ იძულებული გახდა, 30 ადამიანზე რეგისტრაცია დაეხურა, გაეხსნა მოლოდინის სია და ვორქშოფი Zoom-ზეც გაეშვა. პირდაპირ ეთერთან ერთად, დაახლოებით 70 ადამიანი დაესწრო საირუსის პირველ ორ ვორქშოფს.

როცა ბეილიმ ფილადელფიაში ვორქშოფის ჩატარება გადაწყვიტა, მიღებამ ანალოგიურად გადააჭარბა ყველა მოლოდინს. ბიბლიოთეკის Instagram-პოსტმა "Avoiding AI" ღონისძიების შესახებ 2,000-ზე მეტი ლაიქი და 220-ზე მეტი შეარი მიიღო, მაშინ, როცა ბიბლიოთეკის პოსტების უმეტესობა ათეულ ლაიქს სძლიოს იშვიათად იღებს.

ვინ დადის "Avoiding AI"-ზე — და რატომ?

ვორქშოფზე ისმის მრავალფეროვანი ხმები. ერთ-ერთი მონაწილე, ჯონი, ამბობს: „დღეს სახლის ყიდვას მაინც რამდენი ძალისხმევა უნდა, და ორ წელიწადში შენს სახლს გვერდით მონაცემთა ცენტრი შეიძლება იყოს".

სხვა მონაწილე, გაბრიელი, დასძენს: „AI მუდმივად მერევა სამსახურშიც, და ყოველთვის, როცა მას ვხედავ, გარემოზე ვფიქრობ". მაგრამ ის ტექნოლოგიას მთლიანად არ უარყოფს: „სამედიცინო მიღწევების კუთხით AI-ს წინააღმდეგი არ ვარ".

ეს ნიუანსი მნიშვნელოვანია. "Avoiding AI" ვორქშოფის მონაწილეები AI-ს მთლიანად არ უარყოფენ, ისინი უფრო მეტ კონტროლს, აგენტობასა და თავისუფლებას მოითხოვენ ტექნოლოგიის გამოყენებაში. საირუსმა აღნიშნა, რომ ოპტიკური სიმბოლოების ამოცნობა (OCR) ძალიან სასარგებლოა ძველი დოკუმენტების სკანირებისთვის. ეს მოძრაობა ტექნოლოგიის უარყოფას კი არა, არჩევანის უფლებისთვის ბრძოლას გულისხმობს.

"დათვის ზურგი ტეხს" — AI-ს იძულებითი გავრცელების ფსიქოლოგია

„ვფიქრობ, AI-ს იძულებითი მიღება მომხმარებლების მოწყობილობებზე ის ჩალა შეიძლება იყოს, რომელიც აქლემის ზურგს ტეხს", — ამბობს საირუსი. — „ცნობიერება დიდი ხანია იზრდება, რომ ეს პროდუქტები და კომპანიები, რომლებიც მათ ქმნიან, გადაჭარბებულ გავლენას ახდენენ ჩვენზე. ჩვენ ნამდვილად არ ვიყენებთ ამ პროდუქტებს ისე, როგორც გვინდა".

ვორქშოფის დროს იქმნება საზოგადოების განცდა. როცა ბეილი მსმენელებს საკუთარი რჩევების გაზიარებას სთხოვს, ერთ-ერთი მათგანი ხსნის, თუ როგორ "&udm=14"-ის დამატებით Google-ის ძიებაში AI შედეგების დამალვა შეიძლება. ბეილი ამ ტექნიკას დაფაზე წერს, თინეიჯერული Wi-Fi-ის პაროლის გვერდით.

„როგორც ინფორმაციის პროფესიონალი, კარგია იმის ხილვა, რომ ხალხი AI-ს მიმართ სკეპტიკურია", — ამბობს ბეილი. — „ნამდვილად კარგი იყო იმის დანახვა, თუ რამდენ ადამიანს უზიარებს ეს გრძნობა".

რატომ ბიბლიოთეკები? ნდობის ინსტიტუტები ციფრულ ეპოქაში

ბიბლიოთეკები ყოველთვის იყო ნდობის ინსტიტუტები — ისინი ეხმარებიან საზოგადოებას ინფორმაციის გაგებაში, იქნება ეს წიგნის სახით თუ ინტერნეტის. AI-ს სწრაფი გავრცელების პირობებში, ისევ ბიბლიოთეკარები არიან ისინი, ვინც საზოგადოებას AI-ს გააზრებაში ეხმარება.

საირუსს Bangor-ის საჯარო ბიბლიოთეკაში ხშირად მიმართავენ ტექნოლოგიასთან დაკავშირებული ნებისმიერი საკითხით. „სულ უფრო ხშირად მეკითხებოდნენ: 'როგორ გამოვრთო ეს [AI]? რატომ ცდილობს ჩემი მეილების დაწერას?', — იხსენებს ის. — 'რატომ ცდილობს ჩემი ერთფრაზიანი მეილის შემოკლებას, რომელსაც მე მაინც ადვილად ვკითხულობ?'"

საქართველოში, სადაც ციფრული წიგნიერების დონე ისევ იზრდება, ეს გაკვეთილები განსაკუთრებით აქტუალურია. AI-ს ფართო და ხშირად უკონტროლო გავრცელება ქმნის იგივე კითხვებს — მომხმარებელს სურს იცოდეს, როგორ იცავს თავის მონაცემებს და რა ხდება მის მოწყობილობაზე.

რას ნიშნავს ეს ყველაფერი — AI-ს კრიტიკული წიგნიერება

„Avoiding AI" ვორქშოფები შემთხვევითი იზოლირებული მოვლენა კი არა, გლობალური მოძრაობის მხოლოდ დასაწყისია. ისინი აჩვენებენ, რომ AI-ს მიმართ ზრდასრული, ინფორმირებული და კრიტიკული მიდგომა ყალიბდება — ის, რომელიც არ უარყოფს ტექნოლოგიას, მაგრამ მოითხოვს გამჭვირვალობას, კონტროლსა და ინფორმირებულ არჩევანს.

ბიბლიოთეკარები, როგორც ინფორმაციის მეცნიერებმა, იპოვეს ნიშა, რომელიც დაკარგული იყო ინდუსტრიის მარკეტინგსა და მომხმარებლის რეალურ მოთხოვნილებებს შორის. ისინი ასწავლიან არა მხოლოდ AI-ს გამორთვას, არამედ მის გააზრებას, კრიტიკულად შეფასებასა და ინფორმირებული გადაწყვეტილების მიღებას. ეს არის AI-ს კრიტიკული წიგნიერება, და ის, როგორც ჩანს, ისეთივე მნიშვნელოვანი ხდება, როგორც ტრადიციული წიგნიერება.

📖 წყარო