რასელ ვოტი, სავარაუდოდ, NIH-ის ყველა გრანტზე ვეტოს უფლებას მიიღებს

ამერიკული გამოცემა The Washington Post-ის ცნობით, პარასკევს თეთრ სახლში გამართულ დაძაბულ შეხვედრაზე ერთმანეთს ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტების (NIH) დირექტორი ჯეი ბჰატაჩარია და მართვისა და ბიუჯეტის ოფისის (OMB) ხელმძღვანელი რასელ ვოტი დაუპირისპირდნენ. საკითხი კვლავ იმას ეხებოდა, რომ სააგენტოს დაფინანსების გადაწყვეტილებები პოლიტიკურ კონტროლქვეშ მოექცეს.

ბრძანების პროექტი

გამოცემის ცნობით, ბჰატაჩარია ამ კამათში დამარცხებული მხარე აღმოჩნდა. ინფორმაცია შემდგომში დაადასტურეს და გააფართოეს The New York Times-მა და Politico-მ: ადმინისტრაცია ამზადებს აღმასრულებელ ბრძანებას, რომლითაც ვოტი ვეტოს უფლებას მიიღებს NIH-ის ყველა ცალკეულ გრანტზე. დაგეგმილი მექანიზმით, გრანტები კომიტეტის თანხმობას დაექვემდებარება, რომელშიც ვოტიც და ბჰატაჩარიაც შედიან — ერთსულოვნების გარეშე დაფინანსება უარყოფილი იქნება.

რა თანხებზეა საუბარი

NIH ბიოსამედიცინო კვლევების უმსხვილესი დამფინანსებელია მსოფლიოში: მისი 47-მილიარდიანი ბიუჯეტი მომდევნო ათი დამფინანსებლის ჯამურ ბიუჯეტს აღემატება. უნივერსიტეტების მკვლევრებზე გაცემული გრანტები ფუნდამენტური ბიოლოგიიდან კლინიკურ კვლევებამდე ყველაფერს ფარავს და ბიოტექნოლოგიური ინდუსტრიის განვითარებას შეუწყო ხელი. ვოტი თვლის, რომ სააგენტომ უამრავი ე.წ. „woke“ კვლევა დააფინანსა.

ტრამპის თანამდებობაზე დაბრუნებისთანავე NIH-მ შეწყვიტა გრანტები პანდემიისთვის მზადყოფნისა და ჯანმრთელობის უთანასწორობის თემებზე და შესთავაზა ბიუჯეტი, რომელიც სააგენტოს თითქმის განახევრებას ითვალისწინებდა. კონგრესმა ეს შემცირება არ მიიღო, სასამართლომ კი გრანტების შეწყვეტის საფუძველი გააუქმა. ამის შემდეგ ვოტმა ახალი წესები შესთავაზა, რომლებიც დაფინანსების გადაწყვეტილებებში პოლიტიკურ ფაქტორს მთავარ როლს მისცემდა; კონგრესმა ეს წესიც დეკემბრამდე შეაჩერა.

ჰარვარდი და პრაქტიკული კითხვები

Politico-ს მიხედვით, ვოტმა NIH-ის გრანტებზე OMB-ის კონტროლი ჰარვარდზე ზეწოლის ალტერნატიულ გზად წარადგინა — უნივერსიტეტმა შეთანხმებაზე უარი თქვა და სასამართლოში დაფინანსების აღდგენა მოიპოვა; მოგვიანებით ტრამპმა ჰარვარდისგან შეთანხმების პირობად 1 მილიარდი დოლარი მოითხოვა.

პრაქტიკაში ამ კომიტეტის მუშაობა გაურკვეველია. ბაიდენის ადმინისტრაციის დროს NIH წელიწადში 64 000-ზე მეტ გრანტს აფინანსებდა, ვოტსა და ბჰატაჩარიას კი სააგენტოების ხელმძღვანელობის სხვა ვალდებულებებიც აქვთ. სავარაუდოდ, კომიტეტი გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ იმოქმედებს, რაც რისკს ქმნის, რომ NIH კონგრესის მიერ გამოყოფილ თანხას სრულად ვერ დახარჯავს.

ადრე NIH გრანტებს ექსპერტ-რეცენზენტების მიერ მინიჭებული სამეცნიერო ღირებულების ქულებით ახარისხებდა — ეს სისტემა საშუალებას იძლევა, უარყოფილი გრანტების თანხა საუკეთესო დაუფინანსებელ წინადადებებზე გადანაწილდეს. ვოტი რეცენზირების როლის შეზღუდვასაც ცდილობს. სამართლის ექსპერტები ბრძანების სასამართლოში ჩავარდნას ელიან, თუმცა საჩივრისთვის ზიანის დამტკიცებაა საჭირო.