NASA-სა და ESA-ს მარსის ნიმუშების დაბრუნების მისია შეწყვეტილია

აშშ-ის კონგრესის კომპრომისული ბიუჯეტის კანონპროექტმა პრაქტიკულად დაასრულა NASA-ს Mars Sample Return (MSR) პროგრამა — მისია, რომელიც Perseverance-ის როვერის მიერ მარსზე შეგროვებული კლდის ნიმუშების დედამიწაზე დაბრუნებას ითვალისწინებდა. დოკუმენტი 2026 წლის 5 იანვარს გამოქვეყნდა და მასში პირდაპირ წერია, რომ „შეთანხმება არ უჭერს მხარს Mars Sample Return-ის არსებულ პროგრამას“. ჯერ ორივე პალატამ და პრეზიდენტმა უნდა დაამტკიცოს, თუმცა გადაწყვეტილება უკვე პროგრამის დასასრულად აღიქმება.

რა გადაწყვიტა კონგრესმა

პროგრამა სრულად არ მოჭრილა: 110 მილიონი დოლარი გადაიტანეს ახალ პროგრამაში „Mars Future Missions“, რომელიც MSR-ის ფარგლებში შემუშავებულ ტექნოლოგიებს გააგრძელებს, მათ შორის მარსის თხელ ატმოსფეროში ხომალდის დაშვების სისტემებს. Planetary Society-ის მთავრობასთან ურთიერთობის დირექტორის, ჯეკ კირალის შეფასებით, ეს თანხა NASA-ს შესაძლებლობას მისცემს, პროგრამა მომავალში თავიდან აღადგინოს.

ღირებულების პრობლემა

MSR წლების განმავლობაში პლანეტოლოგებს შორის დაპირისპირების მიზეზი იყო: 2024 წელს პროგრამის ღირებულების შეფასება 11 მილიარდ დოლარამდე გაიზარდა, რაც NASA-ს სამეცნიერო ბიუჯეტის ძალიან დიდ ნაწილს შთანთქავდა. 2025 წლის იანვარში წარმოდგენილ საბოლოო წინადადებაში თანხა 7 მილიარდ დოლარამდე უნდა შემცირებულიყო, თუმცა ესეც ძვირი აღმოჩნდა. კომპრომისული ბიუჯეტით NASA-ს სამეცნიერო მიმართულებას 7,25 მილიარდი დოლარი ეკუთვნის — 1%-ით ნაკლები წინა წელზე, მაგრამ ბევრად მეტი ადმინისტრაციის შეთავაზებაზე ბიუჯეტის განახევრების შესახებ. გათავისუფლებულმა სახსრებმა შესაძლოა გზა გაუხსნას ვენერას ორ უკვე შერჩეულ მისიას და ურანისკენ გასაშვებ ზონდს.

ESA-ს როლი და მეცნიერული ფასი

MSR ევროპის კოსმოსურ სააგენტოსთან (ESA) ერთობლივი პროექტი იყო: ESA-ს უნდა უზრუნველყო Earth Return Orbiter — ხომალდი, რომელიც მარსის ზედაპირიდან გაშვებულ ნიმუშების კონტეინერს დაიჭერდა და დედამიწაზე ჩამოიტანდა. ESA-მ ამ აპარატზე მუშაობის დიდი ნაწილი უკვე შეასრულა და გასულ წელს განაცხადა, რომ პროექტი დამოუკიდებელ ორბიტულ მისიად შეიძლება გადაკეთდეს.

მეცნიერული ფასი მაღალია: Perseverance-მა, რომელიც Jezero-ს კრატერს 2021 წლიდან იკვლევს, ათეულობით კლდის ნიმუში შეაგროვა. 2024 წელს მან უძველესი მდინარის კალაპოტიდან Cheyava Falls-ის ნიმუში ამოიღო, რომელშიც „ლეოპარდის ლაქების“ სახელით ცნობილი მინერალური წარმონაქმნებია — დედამიწაზე მიკრობების მიერ დატოვებული კვალის მსგავსი. კოლორადოს უნივერსიტეტის პლანეტოლოგი ბეთანი ელმანი აღნიშნავს: „პოტენციური ბიოსიგნატურის მქონე კლდე დაბრუნებას ელოდება, სხვა ნიმუშებში კი გარდამტეხი აღმოჩენები იმალება“. არიზონას შტატის უნივერსიტეტის მკვლევარი ფილიპ კრისტენსენი ამბობს, რომ მისიაზე ხელის დაკვრა აშშ-ის ლიდერობის დაკარგვას ნიშნავს იმ დროს, როცა ჩინეთი მარსიდან ნიმუშების დაბრუნების საკუთარ პროგრამას ქმნის. NASA-ს Mars Exploration Program Analysis Group-ის თავმჯდომარე ვიქტორია ჰამილტონი გადაწყვეტილებას „ღრმად იმედგაცრუებულს“ უწოდებს და ამბობს, რომ სააგენტოსგან მალე ელოდება გეგმას, თუ როგორ გამოიყენებს Perseverance-ის დარჩენილ დროს.