სტივენ დილი: ინტერნეტი მტაცებლურ მანქანად იქცა, სადაც სისუსტე საქონელია

ინჟინერმა და მწერალმა სტივენ დილიმ, რომელიც კრიპტოვალუტის კრიტიკული პუბლიკაციებით გახდა ცნობილი, გამოაქვეყნა ესე სათაურით „ინტერნეტი დღეს ერთგვარი მტაცებლური ორმოა". ტექსტის მთავარი თეზისია, რომ ონლაინ თაღლითობა ქსელის პერიფერიიდან მის ცენტრში გადავიდა და დღეს ინტერნეტის მუშაობის ორგანიზების პრინციპად იქცა.

ქსელი, რომელიც მოყვარულებმა ააშენეს

დილი თავს 90-იანების შვილად მოიხსენიებს და ჰყვება, რომ ადრეული ინტერნეტი ნელი, მახინჯი და არასაიმედო იყო — dial-up მოდემების, Usenet-ის კამათისა და მოყვარულების მიერ აწყობილი გვერდების სამყარო, სადაც ხალხი ბაბილონ 5-ზე, მოდელ-რაკეტებზე, მატარებლების განრიგსა და shareware-ზე წერდა. ამ გვერდების უმეტესობას ბიზნესმოდელი არ ჰქონდა და სწორედ ეს იყო აზრი: ქსელი ობსესიური მოყვარულების მიერ აწყობილ საჯარო მოედანს ჰგავდა. ავტორი წარსულს არ იდეალიზებს — თაღლითობა, ვირუსები და სპამი მაშინაც იყო, — მაგრამ მისი თქმით, მტაცებლური ქცევა მაშინ ქსელის გამოყენების გადახრა იყო, ახლა კი თავად ქსელის ორგანიზების პრინციპია.

თაღლითობა, რომელიც სისუსტეზე მუშაობს

დილის აღწერით, თაღლითს აღარ სჭირდება მსხვერპლის ძებნა: პლატფორმა თავად პოულობს მას, ადგენს სისუსტის პროფილს, აოპტიმიზებს შეთავაზებას, ამუშავებს გადახდას და გვთავაზობს შემდეგ სქემას. ნებისმიერი დაუცველობა შეიძლება კომერციულ ნიშად იქცეს. მისივე თქმით, ყველაზე შემაშფოთებელი ის არის, რომ ეს ეკონომიკა მონაწილეობითია: ადამიანები სიცოცხლეს უთმობენ ინვესტიციების, არასამუშაო პროდუქტებისა და პოლიტიკური მტკიცებების რეკლამირებას, რომლებიც ან არ ესმით, ან არასდროს შეუმოწმებიათ. უმეტესობა არაფერს გამოიმუშავებს — ისინი პირამიდის ზემოთ მდგომი ადამიანისთვის ანაზღაურების გარეშე მომუშავე დისტრიბუტორები არიან. მომხმარებელი, გამყიდველი და პროდუქტი ერთსა და იმავე გამოფიტულ ადამიანში ერთიანდება, დამოკიდებულება კი ბიზნესმოდელად იქცევა: ლენტა მონაცვლეობით აწვდის გაბრაზებას, შიშსა და იმედს, და ყოველ განცდას თან ახლავს რაღაც შესაძენი.

შერჩევის ბრუტალური გარემო

ესე აღწერს გარემოს, სადაც სიზუსტე სისტემატურად აგებს: პატიოსანი ფინანსური მრჩეველი დივერსიფიკაციას ხსნის და თორმეტ ნახვას იღებს, კრიპტო-ენთუზიასტი ათასჯერად ზრდას ჰპირდება და თორმეტ მილიონს; ექიმი ამბობს, რომ ქრონიკული დაავადება ფრთხილ მართვას მოითხოვს, ჯანმრთელობის „გურუ" კი ამტკიცებს, რომ ზეთები სულს გიშხამავს. უკეთესი ბიზნესმოდელი არა რეალობის ტვირთის მქონე ადამიანს, არამედ მეორეს აქვს. დილი ამბობს, რომ დამოკიდებულება თავად ბიზნესმოდელია: სისტემა ვერ აკმაყოფილებს იმ საჭიროებას, რომლითაც იკვებება, რადგან ის უნდა შეინარჩუნოს — კმაყოფილი მომხმარებელი ბიზნესისთვის დანაკარგია.

კრიპტო, ენობრივი მოდელები და დასკვნა

ავტორი კრიპტოვალუტას ამ ეკონომიკის მწვერვალად მიიჩნევს: პრომოუშენი ფასს ზრდის, ფასის მოძრაობა „მიღების მტკიცებულებად" წარმოდგენილია, ეს კი ახალ მყიდველებს იზიდავს — „პირამიდა პოდკასტების განყოფილებით". მისი შეფასებით, ენობრივი მოდელები ამ ყველაფერს კიდევ უფრო იაფსა და უარესს გახდის, რადგან დამაჯერებელი სიცრუის წარმოების ღირებულება ნულს უტოლდება. დასკვნაში დილი წერს, რომ რეკომენდაციის ალგორითმული ციკლები ჩართულობას, დაბრუნებასა და კონვერსიას ოპტიმიზებენ და ვერ გვეტყვიან, რისთვისაა ადამიანის ცხოვრება; მისი აზრით, ქსელიდან გასვლა ლუდიზმი არაა, არამედ უარი იმაზე, რომ მტაცებლური სისტემა სოციალურ სამყაროდ მივიჩნიოთ.