რატომ არიან ტექნოლოგიების სფეროში ყველა ასე სევდიანი?

ესსე ერთი განცდის შესახებ

6 აგვისტოს Noema Magazine-მა გამოაქვეყნა ესსე, რომლის ავტორი, აარონ ჰორვატი, კრეატიულ ტექნოლოგიურ კომპანიაში ხელოვნური ინტელექტის ოპერაციების ხელმძღვანელია. ის აღწერს სცენას დილის მატარებლიდან: ოცდაათიოდე წლის მგზავრი ნახევარი საათის განმავლობაში მოსაწყენი ტონით ხსნიდა EBITDA-ს, მარჟის გაზრდის შესაძლებლობებსა და ხარჯების სტრუქტურას. მატარებლის ბოლო გაჩერებაზე მისვლისას მან ტყავის ჩანთიდან ორი გრძელი საქსოვი ნემსი და ვარდისფერი ნართი ამოიღო — დისშვილისთვის ზამთრის ქუდს ქსოვს. ავტორის თქმით, იმ დილით პირველად სწორედ მაშინ გამოჩნდა მის თვალებში სიამაყე და აღტაცება.

ჰორვატი წერს, რომ ასეთ ისტორიებს სულ უფრო ხშირად ისმენს კოლეგებისგან: პროფესიონალები ოცნებობენ თიხაზე, ხატვაზე, ქსოვაზე ან სხვა ძველებურ ანალოგურ ჰობიზე, საუბრობენ „გაქრობაზე“, „სადღაც ფერმაში ცხოვრებაზე“ ან „ქსელიდან გასვლაზე“. ეს არ არის უბრალო ფანტაზია, არამედ გაქცევის სურათი, რომლის უკან ეგზისტენციალური ეჭვი დგას: განცდა, რომ ცოდნაზე დაფუძნებული შრომა უაზროა და, შესაძლოა, ყოველთვის ყოფილიყო.

„ვორკიზმი“ და მისი ბზარები

ესსე ეყრდნობა „workism“-ის ცნებას, რომელიც დერეკ ტომპსონმა 2019 წელს The Atlantic-ში აღწერა: განათლებული და კარგად ანაზღაურებადი მუშაკები სამსახურში ეძებენ იმ აზრს, საზოგადოებასა და კმაყოფილებას, რასაც წინა თაობები რელიგიაში პოულობდნენ. ნახსენებია დევიდ გრებერის წიგნიც „Bullshit Jobs“, რომელშიც აღწერილია ადამიანები, თავადვე რომ აღიარებენ: მათ სამუშაოს რაიმე მნიშვნელოვანი ფუნქცია არ აქვს — მაგალითად, პრეზენტაციები პროექტებისთვის, რომლებიც არასოდეს გაეშვება.

ცოდნაზე დაფუძნებულ შრომას ერთი გადამრჩენი ჰქონდა: მას ჯერ კიდევ ადამიანები ასრულებდნენ. ახლა კი ხელოვნური ინტელექტის აგენტები სულ უფრო ხშირად აყალიბებენ ბიზნესსტრატეგიებს, ქმნიან მარკეტინგულ კამპანიებსა და ვებგვერდებს. ჰორვატი სვამს კითხვას, არ აშორებს თუ არა აბსტრაქციის ეს დამატებითი ფენა ადამიანებს სამუშაოს იმდენად, რომ ილუზია აშკარა გახდეს.

რა დგას ფსონზე

გი დებორს წიგნზე „სპექტაკლის საზოგადოება“ (1967) დაყრდნობით, ავტორი ამბობს, რომ სამუშაოს „მღელვარე შუა ნაწილი“ — თანამშრომლობა, კამათი და საერთო ძალისხმევა — ნაკლი არ არის, არამედ პირობა, რომლის დროსაც იქმნება ნამდვილად ღირებული პროდუქტი. ის ეყრდნობა ჰარვარდის ბიზნესის სკოლის პროფესორის ტერეზა ამაბილის კვლევებს შიდა მოტივაციის შესახებ.

ავტორი ცოდნის მუშაკებს ორ ჯგუფად ყოფს: შედეგზე ორიენტირებულებად და გამოცდილებაზე ორიენტირებულებად. პირველთათვის ხელოვნური ინტელექტის მიერ გამოწვეული ცვლილება მოგებაა, მეორეთათვის — სამსახურის საფუძვლის შერყევა. ის აღნიშნავს, რომ კომპანიები მასობრივად ათავისუფლებენ თანამშრომლებს და ამას ხშირად ხელოვნურ ინტელექტს აბრალებენ, თუმცა ავტომატიზაცია ჯერ არ იძლევა იმ ეფექტიანობის ზრდას, რომელიც ასეთ შემცირებებს გაამართლებდა.

„სპექტაკლისგან“ თავის დაღწევა ძნელია, აჯამებს ავტორი, თუმცა სთავაზობს პატარა ნაბიჯებს: კოლეგასთან დარეკვა აგენტისთვის მიმართვის ნაცვლად, სამუშაოს ნაწილის ნელი, კვლევითი გზით შესრულება და იმის გახსენება, რომ ცხრილის გამო ჯერ არავის დაღუპვია.